Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán bệnh nấm Sporotrichosis

TÓM TẮT

• Tiếp xúc môi trường

  Bệnh nấm Sporotrichosis là tình trạng nhiễm trùng bán cấp đến mạn tính, gây ra do sự xâm nhập (thường qua da, hoặc ít gặp hơn là qua đường hô hấp) của nấm lưỡng hình Sporothrix schenckii từ đất, rêu hoặc các chất hữu cơ khác. Các hoạt động dễ dẫn đến nhiễm nấm này bao gồm làm vườn, chăm sóc hoa hồng và các công việc liên quan đến tiếp xúc trực tiếp với đất qua da. (Xem ‘Giới thiệu’ ở dưới.)

• Phổ bệnh lý

  Viêm hạch bạch huyết dạng nốt (do thể da-hạch của Sporotrichosis) là biểu hiện lâm sàng thường gặp nhất. Đối tượng điển hình là những người khỏe mạnh, làm các công việc hoặc có sở thích ngoài trời khiến họ dễ tiếp xúc với nấm. Các thể ngoài da (tổn thương phổi, hệ xương khớp, màng não và các tạng khác) cực kỳ hiếm gặp, chủ yếu xuất hiện ở những bệnh nhân có bệnh lý nền (ví dụ: bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, lạm dụng rượu, AIDS). (Xem ‘Phổ bệnh lý’ ở dưới.)

• Thể Sporotrichosis da-hạch

  Vài ngày đến vài tuần sau khi nấm xâm nhập qua da, một sẩn sẽ xuất hiện tại vị trí tổn thương. Sang thương sơ cấp này thường tiến triển thành loét, hoặc có thể giữ dạng nốt với vùng đỏ bao quanh. Sau đó, các tổn thương tương tự xuất hiện dọc theo đường bạch huyết về phía gần so với tổn thương ban đầu (hình 1A-B). (Xem ‘Viêm hạch bạch huyết dạng nốt’ ở dưới.)

• Thể Sporotrichosis ngoài da

  Thể ngoài da cực kỳ hiếm gặp. Các biểu hiện phổ biến nhất bao gồm tổn thương phổi, hệ xương khớp hoặc thần kinh (hình 1). Thể lan tỏa (tổn thương nhiều cơ quan) chủ yếu xảy ra ở những người suy giảm miễn dịch nặng (ví dụ: bệnh nhân HIV giai đoạn tiến triển). Ở một số bệnh nhân, nhiễm trùng lan tỏa biểu hiện bằng các tổn thương da lan rộng mà không ảnh hưởng đến các cơ quan khác (hình 4). (Xem ‘Các biểu hiện ít gặp khác’ ở dưới.)

• Khi nào nghi ngờ Sporotrichosis

  Cần nghi ngờ Sporotrichosis ở bệnh nhân có tiền sử tiếp xúc với môi trường, biểu hiện viêm hạch bạch huyết dạng nốt hoặc có tổn thương da không đau, không mủ, không lành (thể da-hạch). Thể ngoài da tuy hiếm nhưng cần được cân nhắc ở những đối tượng có điều kiện thuận lợi và có khả năng tiếp xúc với môi trường, đặc biệt khi các tổn thương không đáp ứng với liệu pháp kháng sinh thông thường. (Xem ‘Khi nào nghi ngờ Sporotrichosis’ ở dưới.)

• Chẩn đoán

  Khi nghi ngờ Sporotrichosis, cần thực hiện nuôi cấy bệnh phẩm từ sinh thiết mô, đờm, dịch cơ thể hoặc dịch chọc hút từ tổn thương da. Nấm thường mọc trong vòng 5 ngày nhưng đôi khi có thể mất vài tuần; kết quả nuôi cấy dương tính có giá trị chẩn đoán xác định. Mặc dù có thể thực hiện các phương pháp nhuộm đặc biệt (ví dụ: nhuộm bạc methenamine) để xét nghiệm mô bệnh học, nhưng kết quả thường âm tính do lượng vi sinh vật gây bệnh trong mô rất ít. (Xem ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)