Tiếp cận bệnh nhân người lớn bị mệt mỏi

TÓM TẮT

Định nghĩa – Mệt mỏi là một triệu chứng không đặc hiệu thường gặp với nguyên nhân đa dạng, bao gồm các rối loạn y khoa cấp tính và mạn tính, tình trạng tâm lý, ngộ độc thuốc hoặc sử dụng chất gây nghiện. Thuật ngữ “mệt mỏi” có thể dùng để mô tả: khó khăn hoặc không thể bắt đầu hoạt động (cảm giác yếu sức chủ quan); giảm khả năng duy trì hoạt động (dễ mệt mỏi); khó tập trung, suy giảm trí nhớ và kém ổn định về cảm xúc (mệt mỏi về tinh thần); hoặc buồn ngủ, có nhu cầu ngủ không kiểm soát được. Bệnh nhân có thể báo cáo một hoặc kết hợp các triệu chứng này, xuất hiện đơn độc hoặc kèm theo các than phiền tại một cơ quan cụ thể. (Xem thêm phần ‘Giới thiệu’ và ‘Định nghĩa’ ở dưới.)

Nguyên nhân

• Mệt mỏi cấp tính – Được định nghĩa là tình trạng kéo dài từ một tháng trở xuống. Mệt mỏi cấp tính thường do một bệnh lý cấp tính hoặc các yếu tố gây căng thẳng (stress) trong cuộc sống gần đây; những trường hợp này thường có thể chẩn đoán dựa trên tình trạng tâm lý xã hội hoặc các biểu hiện lâm sàng khác. (Xem thêm phần ‘Mệt mỏi cấp tính’ ở dưới.)
• Mệt mỏi bán cấp và mạn tính – Được định nghĩa là tình trạng kéo dài từ một đến sáu tháng. Mệt mỏi bán cấp và mạn tính thường liên quan đến một bệnh lý mạn tính tiềm ẩn (y khoa hoặc tâm lý), ngộ độc thuốc hoặc sử dụng chất gây nghiện (bảng 1). Nguyên nhân gây mệt mỏi mạn tính có thể được xác định ở khoảng 2/3 số bệnh nhân. Trong những trường hợp còn lại, tình trạng này được phân loại là mệt mỏi mạn tính vô căn hoặc Hội chứng mệt mỏi mạn (CFS) – còn gọi là Viêm não tủy cơ/Hội chứng mệt mỏi mạn (ME/CFS) ở những bệnh nhân đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán (bảng 2). Cả hai tình trạng này đều là chẩn đoán loại trừ. (Xem thêm phần ‘Mệt mỏi bán cấp và mạn tính’ ở dưới.)

Đánh giá mệt mỏi mạn tính

• Hỏi bệnh và thăm khám lâm sàng – Bước đánh giá ban đầu cho bệnh nhân mệt mỏi bán cấp hoặc mạn tính bao gồm khai thác tiền sử toàn diện và thăm khám lâm sàng nhằm tìm kiếm các nguyên nhân cụ thể và thiết lập mối quan hệ tin cậy với bệnh nhân. (Xem thêm phần ‘Đánh giá ban đầu cho tất cả bệnh nhân’ ở dưới.)
• Các xét nghiệm bổ sung – Bệnh nhân mệt mỏi cấp tính liên quan đến một bệnh lý hoặc tình trạng tâm lý xã hội rõ ràng thường ít hoặc không cần đánh giá thêm. Đối với bệnh nhân có mệt mỏi bán cấp hoặc mạn tính là triệu chứng chính, chúng tôi chỉ định các xét nghiệm cơ bản ban đầu sau:
  • Tổng phân tích tế bào máu (có công thức bạch cầu)
  • Sinh hóa máu (bao gồm glucose, điện giải, canxi, xét nghiệm chức năng gan và thận)
  • Hormone kích thích tuyến giáp (TSH)
  • Creatine kinase (nếu có đau cơ hoặc yếu cơ)
  Cần cập nhật các can thiệp tầm soát ung thư, HIV và viêm gan C phù hợp tùy theo tuổi và giới tính của bệnh nhân để loại trừ các nguyên nhân này. (Xem thêm phần ‘Xét nghiệm cận lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh’ và ‘Cập nhật các can thiệp tầm soát ung thư’ ở dưới.)

Điều trị

• Đối với bệnh nhân đã xác định được nguyên nhân gây mệt mỏi mạn tính qua đánh giá ban đầu, cần điều trị đặc hiệu cho bệnh lý đó.
• Với những bệnh nhân mệt mỏi kéo dài hoặc mệt mỏi vô căn, chúng tôi sắp xếp các cuộc hẹn định kỳ, ngắn gọn để theo dõi tiến triển và duy trì sự kết nối với bệnh nhân.
• Đối với bệnh nhân có các triệu chứng trầm cảm, chúng tôi đề xuất điều trị thử nghiệm bằng thuốc chống trầm cảm, ngay cả khi họ không đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn chẩn đoán trầm cảm chủ yếu (Khuyến cáo 2C). Chúng tôi không sử dụng các thuốc kích thích hoặc các liệu pháp thuốc khác.
• Nếu không cải thiện, chúng tôi đề xuất thử liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) và/hoặc liệu pháp vận động tăng dần (Khuyến cáo 2C).
• Việc quản lý CFS được thảo luận chi tiết trong một phần riêng. (Xem thêm phần ‘Thiết lập chẩn đoán’ ở dưới và “Điều trị viêm não tủy cơ/hội chứng mệt mỏi mạn”, phần ‘Tổng quan về quản lý’.)