Ngộ độc thuốc chống viêm không steroid (NSAID)

TÓM TẮT

Tổng quan – Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) là một trong những nhóm thuốc được kê đơn phổ biến nhất. Mặc dù tỷ lệ quá liều NSAID cấp tính cao, nhưng ít bệnh nhân có tiên lượng xấu và hầu hết không cần can thiệp y tế hoặc chỉ cần chăm sóc hỗ trợ. Bảng tóm tắt hỗ trợ xử trí cấp cứu được cung cấp tại (bảng 1). (Xem phần ‘Giới thiệu’ và ‘Tổng quát’ ở dưới.)

Tiền sử – Cần khai thác kỹ tiền sử sử dụng acetaminophen và aspirin, vì hai loại này thường dễ nhầm lẫn với NSAIDs nhưng có thể gây độc nặng và đe dọa tính mạng khi quá liều. (Xem phần ‘Tiền sử và thăm khám lâm sàng’ ở dưới, cũng như bài “Ngộ độc acetaminophen (paracetamol) ở người lớn: Sinh lý bệnh, biểu hiện và đánh giá” và “Ngộ độc salicylate (aspirin): Biểu hiện lâm sàng và đánh giá”.)

Liều độc và liều không độc – Việc uống dưới 100 mg/kg NSAID (ngoại trừ acid mefenamic và phenylbutazone) ít khi gây ra các triệu chứng đáng kể ở người trưởng thành. Liều uống trên khoảng 400 mg/kg (trọng lượng cơ thể nạc) có thể gây ra các triệu chứng nghiêm trọng. (Xem phần ‘Tổng quát’ ở dưới.)

Đặc điểm lâm sàng của độc tính cấp – Các triệu chứng và dấu hiệu thăm khám trong ngộ độc NSAID thường không điển hình. Các dấu hiệu và triệu chứng phổ biến nhất bao gồm buồn nôn, nôn, buồn ngủ, nhìn mờ và chóng mặt. (Xem phần ‘Tổng quát’ ở dưới.)

Toan chuyển hóa tăng khoảng trống anion – Tình trạng này có thể xuất hiện sau khi uống liều lớn, đặc biệt là với ibuprofen, naproxen và phenylbutazone. (Xem phần ‘Bất thường thăng bằng kiềm toan’ ở dưới.)

Tổn thương thận và hoại tử nhú thận – Những tình trạng này hiếm gặp, thường xảy ra ở bệnh nhân giảm thể tích động mạch hữu hiệu, suy giảm chức năng thận do tuổi tác hoặc quá liều nghiêm trọng. (Xem phần ‘Tổn thương thận cấp’ ở dưới.)

Độc tính cấp trên hệ thần kinh trung ương – Biểu hiện lâm sàng đa dạng, từ buồn ngủ, co giật cho đến hôn mê. (Xem phần ‘Độc tính trên hệ thần kinh trung ương’ ở dưới.)

Phản ứng phản vệ và phản ứng giống phản vệ – Các phản ứng này có thể xảy ra, đặc biệt ở bệnh nhân mắc mày đay mãn tính hoặc hen suyễn. (Xem phần ‘Phản ứng dị ứng’ ở dưới.)

Đánh giá cận lâm sàng – Cần định lượng nồng độ acetaminophen và salicylate trong huyết thanh cho tất cả bệnh nhân nghi ngờ ngộ độc NSAID. Đối với bệnh nhân có triệu chứng hoặc uống liều lớn, cần thực hiện các xét nghiệm chức năng thận (nitơ urê máu [BUN], creatinine huyết thanh), điện giải đồ và khí máu động mạch. Ở bệnh nhân có xuất huyết, cần đo nồng độ hemoglobin và số lượng tiểu cầu. Định lượng nồng độ NSAID trong huyết thanh thường không có giá trị lâm sàng. (Xem phần ‘Đánh giá cận lâm sàng’ ở dưới.)

Xử trí – Đối với bệnh nhân quá liều NSAID, ưu tiên hàng đầu của lâm sàng là đảm bảo thông thoáng đường thở, hô hấp và tuần hoàn (ABC). Các can thiệp tích cực thường không cần thiết. Hiện không có thuốc giải độc. Phương pháp loại bỏ độc chất ngoài cơ thể không hiệu quả. (Xem phần ‘Xử trí độc tính cấp’ ở dưới.)

Tẩy độc đường tiêu hóa – Đối với bệnh nhân đến khám trong vòng hai giờ sau khi uống cấp tính, chúng tôi đề nghị tẩy độc đường tiêu hóa bằng than hoạt tính (AC) (Khuyến cáo 2C). Cần đánh giá nguy cơ hít sặc ở tất cả bệnh nhân trước khi tiến hành dùng than hoạt tính. (Xem phần ‘Tẩy độc đường tiêu hóa’ ở dưới.)

Hướng xử trí/Theo dõi – Bệnh nhân uống liều ít, không có triệu chứng và không có ý định tự sát có thể được cho xuất viện an toàn sau 4 đến 6 giờ theo dõi, tùy thuộc vào loại thuốc đã dùng. Cần nhập viện đối với bệnh nhân tự sát, bệnh nhân có dấu hiệu ngộ độc nặng (ví dụ: pH < 7,3, suy chức năng thận cấp, thay đổi trạng thái tâm thần) và những người có các vấn đề y tế hoặc tâm lý xã hội khác. (Xem phần ‘Hướng xử trí bệnh nhân’ ở dưới.)

Theo dõi bệnh nhân trong 24 giờ đối với các trường hợp ngộ độc các NSAID sau (xem ‘Xử trí độc tính cấp’ ở dưới):

• Acid mefenamic – Nguy cơ co giật
• Phenylbutazone – Nguy cơ co giật, toan chuyển hóa, thiếu máu bất sản và giảm bạch cầu hạt