TÓM TẮT
Lựa chọn bệnh nhân để đánh giá – Việc thực hiện đánh giá toàn diện để tìm nguyên nhân tăng huyết áp thứ phát cho mọi bệnh nhân tăng huyết áp là không hiệu quả về mặt chi phí. Do đó, việc nhận diện các dấu hiệu lâm sàng gợi ý tăng huyết áp thứ phát là rất quan trọng (bảng 1). (Xem phần ‘Giới thiệu’ ở dưới.)
Các dấu hiệu chung gợi ý tăng huyết áp thứ phát – Có một số dấu hiệu lâm sàng chung gợi ý tình trạng tăng huyết áp thứ phát (bảng 1) (xem phần ‘Các dấu hiệu lâm sàng chung’ ở dưới):
- Tăng huyết áp nặng hoặc tăng huyết áp kháng trị. Tăng huyết áp kháng trị được định nghĩa là tình trạng huyết áp vẫn duy trì ở mức cao mặc dù đã phối hợp liều tối ưu của ba loại thuốc hạ áp từ các nhóm khác nhau, trong đó bao gồm một thuốc lợi tiểu.
- Huyết áp tăng cấp tính ở bệnh nhân trước đó có các giá trị huyết áp ổn định.
- Tuổi dưới 30 ở những bệnh nhân không béo phì, không có tiền sử gia đình tăng huyết áp và không có các yếu tố nguy cơ gây tăng huyết áp khác.
- Tăng huyết áp ác tính hoặc tăng huyết áp cấp tiến (ví dụ: bệnh nhân tăng huyết áp nặng kèm theo các dấu hiệu tổn thương cơ quan đích như xuất huyết võng mạc hoặc phù gai thị, suy tim, rối loạn thần kinh hoặc tổn thương thận cấp).
- Xác định thời điểm khởi phát bệnh trước tuổi dậy thì.
Các dấu hiệu gợi ý nguyên nhân cụ thể của tăng huyết áp thứ phát – Ngoài các dấu hiệu trên, còn có những phát hiện gợi ý đặc hiệu cho tăng huyết áp do hẹp động mạch thận, chẳng hạn như: creatinine huyết thanh tăng cấp tính và kéo dài trên 50% trong vòng một tuần sau khi khởi trị bằng thuốc ức chế men chuyển (ACE inhibitor), thuốc chẹn thụ thể angiotensin II (ARB) hoặc thuốc ức chế renin trực tiếp; tăng huyết áp nặng ở bệnh nhân có teo thận không rõ nguyên nhân hoặc thận hai bên không đối xứng; tăng huyết áp nặng ở bệnh nhân có các đợt phù phổi cấp (flash pulmonary edema) tái diễn hoặc suy tim kháng trị kèm suy giảm chức năng thận; và tăng huyết áp nặng kèm theo tiếng thổi tâm thu-tâm trương ở bụng khu trú về một bên. (Xem phần ‘Dấu hiệu lâm sàng của tăng huyết áp do hẹp động mạch thận’ ở dưới.)
Các nguyên nhân khác của tăng huyết áp thứ phát, bao gồm bệnh lý thận nguyên phát, cường aldosteron nguyên phát, sử dụng thuốc tránh thai đường uống, u tủy thượng thận (pheochromocytoma), hội chứng Cushing, hội chứng ngưng thở khi ngủ và hẹp eo động mạch chủ, cũng cần được loại trừ trong những trường hợp phù hợp (bảng 1). (Xem phần ‘Dấu hiệu của các thể tăng huyết áp thứ phát chính khác’ ở dưới.)