TÓM TẮT
Phân loại và tiếp cận – Bệnh phổi kẽ lan tỏa, thường được gọi chung là bệnh phổi kẽ (ILDs), được chia thành nhóm có nguyên nhân xác định và nhóm vô căn (sơ đồ 1). Quy trình tiếp cận đánh giá bệnh nhân có đủ khả năng miễn dịch mắc ILD được trình bày trong sơ đồ (sơ đồ 2). (Xem phần ‘Giới thiệu’ và ‘Phân loại’ ở dưới.)
Nhiều quá trình nhiễm trùng (ví dụ: viêm phổi do vi khuẩn không điển hình, virus và nấm) có thể gây ra các đám mờ trên X-quang ngực mô phỏng bệnh phổi kẽ. Những tình trạng nhiễm trùng này thường xảy ra ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch và được thảo luận riêng biệt. (Xem “Tiếp cận bệnh nhân suy giảm miễn dịch có sốt và thâm nhiễm phổi”.)
Biểu hiện lâm sàng và tiền sử – Dấu hiệu nhận biết ban đầu một bệnh nhân có thể mắc ILD thường là tình trạng khó thở tăng dần khi gắng sức, ho khan kéo dài, hoặc các triệu chứng phổi đi kèm với một bệnh lý khác, chẳng hạn như bệnh mô liên kết (bảng 2). (Xem phần ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)
Việc ghi chép cẩn thận tiền sử bệnh lý là rất quan trọng trong đánh giá ban đầu vì nguyên nhân gây bệnh thường được xác định ngay từ bệnh sử. Cần đặc biệt lưu ý đến tiền sử hút thuốc, sử dụng thuốc, tiếp xúc nghề nghiệp và môi trường, cũng như yếu tố gia đình trong bệnh phổi kẽ (bảng 1A-B). (Xem phần ‘Tiền sử’ ở dưới.)
Khám thực thể – Ran ẩm (crackles), còn được mô tả là “ran velcro”, là một dấu hiệu không đặc hiệu xuất hiện trong hầu hết các thể ILD, mặc dù ít gặp hơn trong các bệnh phổi u hạt, đặc biệt là sarcoidosis. Ran ẩm có thể xuất hiện ngay cả khi hình ảnh X-quang ngực không có bất thường. (Xem phần ‘Khám thực thể’ ở dưới.)
Hiện tượng ngón tay dùi trống thường gặp trong một số thể ILD (xơ phổi vô căn, bệnh bụi amiăng) và hiếm gặp trong các thể khác (sarcoidosis, viêm phổi quá mẫn, bệnh mô bào Langerhans ở phổi) (hình 1). (Xem phần ‘Khám thực thể’ ở dưới.)
Một phần quan trọng trong thăm khám thực thể ở bệnh nhân chưa chẩn đoán được ILD là tìm kiếm các dấu hiệu ngoài phổi của bệnh hệ thống có thể liên quan đến ILD (bảng 2). (Xem phần ‘Các dấu hiệu ngoài phổi của bệnh hệ thống’ ở dưới.)
Cận lâm sàng chẩn đoán – Các phương pháp chẩn đoán (ví dụ: xét nghiệm phòng thí nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, rửa phế quản phế nang và sinh thiết phổi) hữu ích trong đánh giá bệnh nhân ILD được thảo luận riêng biệt. (Xem “Tiếp cận người trưởng thành mắc bệnh phổi kẽ: Cận lâm sàng chẩn đoán”, “Vai trò của rửa phế quản phế nang trong chẩn đoán bệnh phổi kẽ” và “Vai trò của sinh thiết phổi trong chẩn đoán bệnh phổi kẽ”.)