Ngôi thai nằm ngang

TÓM TẮT

Chẩn đoán – Thai ngôi ngang xảy ra khi trục dọc của thai nhi vuông góc với trục dọc của tử cung. Lưng thai có thể hướng về phía cổ tử cung hoặc hướng ra xa cổ tử cung (lần lượt gọi là ngôi ngang lưng thấp và ngôi ngang lưng cao) (hình 1 và hình 2). (Xem mục ‘Giới thiệu’ ở dưới.)

Tiên lượng – Hầu hết các thai ngôi ngang trong giai đoạn sớm của thai kỳ sẽ chuyển sang ngôi đầu (hoặc ngôi mông) khi đến đủ tháng. (Xem mục ‘Diễn tiến tự nhiên’ ở dưới.)

Tại các khu vực có điều kiện y tế đầy đủ, sa dây rốn, chấn thương thai nhi và sinh non là những kết cục bất lợi chính liên quan đến ngôi ngang. Tại các khu vực hạn chế về nguồn lực, vỡ tử cung do chuyển dạ kéo dài trong ngôi ngang cũng là nguyên nhân chính gây tử vong và bệnh tật cho mẹ và trẻ sơ sinh. (Xem mục ‘Biến chứng’ ở dưới.)

Xử trí

• Trước khi chuyển dạ – Đối với bệnh nhân ngôi ngang trước khi chuyển dạ và không có chống chỉ định sinh ngả âm đạo, chúng tôi thực hiện xoay thai ngoài sang ngôi đầu vào khoảng tuần thứ 37+0 đến 37+6 của thai kỳ. Nếu ngôi ngang tái diễn, chúng tôi thử xoay thai ngoài lần hai vào tuần thứ 38+0 đến 39+6. Nếu thành công, tiến hành khởi phát chuyển dạ. Nếu thất bại, thực hiện mổ lấy thai vào tuần thứ 39+0 đến 39+6. (Xem mục ‘Tiếp cận trước khi chuyển dạ’ ở dưới.)
• Giai đoạn đầu chuyển dạ, màng ối còn nguyên – Đối với bệnh nhân trong giai đoạn đầu của quá trình chuyển dạ với thai đơn ngôi ngang và màng ối còn nguyên, chúng tôi cố gắng xoay thai ngoài sang ngôi đầu. Nếu chuyển thành công sang ngôi dọc, cổ tử cung đã giãn đủ và ngọn khởi tốt, sẽ tiến hành bấm ối. (Xem mục ‘Tiếp cận trong giai đoạn đầu chuyển dạ’ ở dưới.)
• Chuyển dạ tích cực hoặc đã vỡ ối – Đối với bệnh nhân ngôi ngang trong giai đoạn chuyển dạ tích cực hoặc đã vỡ ối, chúng tôi chỉ định mổ lấy thai. (Xem mục ‘Tiếp cận trong giai đoạn chuyển dạ tích cực’ ở dưới và mục ‘Ngôi ngang vỡ ối, thai sống’ ở dưới.)
• Thai thứ hai – Đối với trường hợp thai thứ hai ngôi ngang sau khi thai thứ nhất đã chào đời, chúng tôi thực hiện xoay thai trong sang ngôi mông và sổ thai ngược cho thai thứ hai không phải ngôi đầu. Xoay thai ngoài sang ngôi đầu cũng là một phương pháp hợp lý. (Xem mục ‘Ngôi ngang của thai thứ hai sau khi sinh thai thứ nhất’ ở dưới.)
• Thai chết muộn – Đối với trường hợp thai chết trong ngôi ngang trước khi chuyển dạ hoặc trong giai đoạn đầu chuyển dạ, chúng tôi thực hiện xoay thai ngoài để đưa về ngôi dọc, sau đó khởi phát chuyển dạ hoặc tăng co nếu phù hợp. Nếu thai ngôi ngang trong giai đoạn chuyển dạ tích cực, xoay thai trong bằng tay (internal podalic version) bởi bác sĩ giàu kinh nghiệm là một lựa chọn trong giai đoạn 2 của cuộc chuyển dạ. Nếu xảy ra khó đẻ do ngôi bất thường, chúng tôi tiến hành mổ lấy thai. (Xem mục ‘Ngôi ngang trong trường hợp thai chết hoặc thai chưa đủ tuổi sống’ ở dưới.)
• Thai chưa đủ tuổi sống hoặc thai chết sớm – Nếu chuyển dạ xảy ra với thai chưa đủ tuổi sống hoặc thai chết rất sớm trong thai kỳ và đã loại trừ nhau tiền đạo, có thể thử cho sinh ngả âm đạo vì cơ thể thai nhỏ, xẹp thường có thể đi qua ống sinh. (Xem mục ‘Ngôi ngang trong trường hợp thai chết hoặc thai chưa đủ tuổi sống’ ở dưới.)

Mổ lấy thai

Đối với ngôi ngang lưng cao (lưng hướng lên trên) khi mổ lấy thai, chúng tôi thực hiện đường rạch tử cung ngang thấp cong vút (accentuated curvilinear) và lấy thai theo kiểu sổ mông chân. (Xem mục ‘Ngôi ngang lưng cao’ ở dưới.)

Đối với ngôi ngang lưng thấp (lưng hướng xuống dưới) khi mổ lấy thai, nếu màng ối còn nguyên, chúng tôi thực hiện xoay thai trong ổ bụng để chuyển ngôi ngang sang ngôi mông trước khi rạch tử cung. Sau đó, thực hiện đường rạch tử cung ngang thấp cong vút và lấy thai theo kiểu sổ mông chân. (Xem mục ‘Ngôi ngang lưng thấp’ ở dưới.)