Ngôi thai phức hợp

TÓM TẮT

Với các tiêu chuẩn quản lý hiện nay, hầu hết các trường hợp ngôi hỗn hợp đều dẫn đến sinh ngả âm đạo không biến chứng. Tuy nhiên, trong lịch sử, tỷ lệ tử vong cao từng được ghi nhận, liên quan đến tình trạng chuyển dạ kéo dài và tắc nghẽn, thủ thuật xoay thai bằng tay và lấy thai, vỡ tử cung, sa dây rốn và các biến chứng của sinh non.

Hiện nay chưa có các nghiên cứu quy mô lớn về ngôi hỗn hợp được công bố. Các báo cáo ca lâm sàng dưới đây và các tài liệu khác nhấn mạnh sự cần thiết của phẫu thuật lấy thai nếu ngôi hỗn hợp không tự điều chỉnh hoặc không đáp ứng với áp lực nhẹ trong trường hợp chuyển dạ kéo dài. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng thông thường chỉ những ca lâm sàng phức tạp mới được báo cáo 13-15.

Một báo cáo ca lâm sàng về bệnh nhân ngôi hỗn hợp và chuyển dạ kéo dài đã mô tả tình trạng hoại tử do thiếu máu cục bộ ở cánh tay, nguyên nhân do tay thai nhi kẹt giữa đầu và khung chậu của mẹ; trường hợp này buộc phải đoạn chi 13.

Một báo cáo khác mô tả tình trạng tương tự với biểu hiện thiếu máu cục bộ chi nghiêm trọng (hình 1), nhưng bệnh nhân đã hồi phục mà không cần đoạn chi 15.

Một báo cáo thứ ba mô tả ca sinh hỗ trợ bằng giác hút, trong đó ngôi hỗn hợp không được phát hiện đã dẫn đến rách trực tràng ở người mẹ; bàn tay thai nhi được tìm thấy đang xuyên qua hậu môn khi đầu thai nhi đang sổ 14.

Nếu xảy ra hội chứng chèn ép khoang sơ sinh, một số chuyên gia khuyến cáo thực hiện mở cân cơ khẩn cấp để cứu chi. (Xem “Sinh lý bệnh, phân loại và nguyên nhân của hội chứng chèn ép khoang chi cấp tính”, phần ‘Tổn thương khi sinh’.)

TỔNG KẾT VÀ KHUYẾN NGHỊ

Triệu chứng lâm sàng và chẩn đoán – Ngôi hỗn hợp có thể là một phát hiện tình cờ trên siêu âm trước sinh, hoặc được phát hiện khi khám cổ tử cung bằng tay thông qua hình dạng bất thường nằm cạnh hoặc nằm trước ngôi đầu hoặc ngôi mông. Chẩn đoán dựa trên việc xác định một hoặc nhiều chi của thai nhi nằm cùng hoặc nằm trước đầu hoặc mông. (Xem thêm mục ‘Biểu hiện lâm sàng’ và ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)

Dịch tễ học – Ngôi hỗn hợp dai dẳng hiếm gặp khi đã bước vào giai đoạn chuyển dạ hoạt động. Các yếu tố thuận lợi bao gồm: sinh non, đa thai, đa ối, khung chậu mẹ rộng, xoay thai ngoài và vỡ ối khi ngôi còn cao. (Xem thêm mục ‘Tỷ lệ mắc’ và ‘Cơ chế bệnh sinh và yếu tố nguy cơ’ ở dưới.)

Xử trí

• Trước sinh – Việc phát hiện ngôi hỗn hợp trước sinh thường không yêu cầu can thiệp hay theo dõi đặc biệt, ngoài việc tư vấn cho bệnh nhân về tình trạng này. (Xem thêm mục ‘Xử trí trước sinh’ ở dưới.)
• Trong sinh – Đối với các trường hợp ngôi hỗn hợp nhưng tiến triển chuyển dạ bình thường, chúng tôi đề nghị theo dõi chờ đợi thay vì can thiệp (Khuyến cáo 2C). Hầu hết các trường hợp sẽ tự điều chỉnh hoặc vẫn có thể sinh ngả âm đạo dù ngôi hỗn hợp không hết. (Xem thêm mục ‘Xử trí trong sinh’ ở dưới.)

Ngôi hỗn hợp dai dẳng có thể gây ra đẻ khó. Nếu sự xuống của ngôi trong giai đoạn hai của chuyển dạ kéo dài hoặc đình trệ, chúng tôi dùng tay thuận nhẹ nhàng đẩy phần chi lên trong buồng tử cung, đồng thời dùng tay kia đẩy từ đáy tử cung để hỗ trợ đầu thai nhi xuống. Nếu ngôi hỗn hợp và bất thường trong chuyển dạ không được giải quyết sau thủ thuật nhẹ nhàng này, chúng tôi sẽ cân nhắc phẫu thuật lấy thai sớm. Nên tránh tăng co bằng Oxytocin vì có thể dẫn đến vỡ tử cung. (Xem thêm mục ‘Xử trí trong sinh’ ở dưới.)