Chấn thương sọ não nhẹ cấp tính (chấn động não) ở người lớn

TÓM TẮT

Đặc điểm lâm sàng – Chấn thương sọ não nhẹ (TBI) hoặc chấn động não là tổn thương não xảy ra sau một lực tác động trực tiếp hoặc chấn thương đầu do gia tốc/giảm tốc. Tình trạng này biểu hiện rõ nhất khi bệnh nhân mất ý thức ngắn, lú lẫn rõ rệt hoặc mất trí nhớ. Tuy nhiên, các mức độ suy giảm thần kinh kín đáo hơn cũng thường gặp và có thể không được nhận ra bởi chính bệnh nhân hoặc người quan sát.

Theo định nghĩa, thang điểm hôn mê Glasgow (GCS) được ghi nhận từ 13 đến 15 khi đánh giá bệnh nhân khoảng 30 phút sau chấn thương (bảng 1). (Xem thêm mục ‘Định nghĩa’ và ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)

Đánh giá ban đầu – Tất cả bệnh nhân có triệu chứng gợi ý TBI nhẹ hoặc chấn động não cần được đánh giá y khoa. Đối với vận động viên có chấn thương đầu đã biết hoặc nghi ngờ, cần được một người giám sát có chuyên môn đánh giá khả năng chấn động não.

Việc đặt các câu hỏi định hướng đơn giản là không đủ để phát hiện chấn động não. Một công cụ gợi ý cho nhân viên không chuyên về y tế là Bộ đánh giá chấn động não chuẩn hóa (SAC) (bảng 3). (Xem thêm mục ‘Khám chuẩn hóa’ ở dưới.)

Những bệnh nhân từng mất ý thức hoặc có các triệu chứng kéo dài cần được chuyển đến khoa cấp cứu. (Xem thêm mục ‘Đánh giá’ ở dưới.)

Chẩn đoán hình ảnh thần kinh – Những bệnh nhân có yếu tố nguy cơ cần được chụp cắt lớp vi tính (CT) sọ não không thuốc cản quang trong giai đoạn cấp cứu, theo phác đồ (sơ đồ 1). (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán hình ảnh’ ở dưới.)

Đánh giá ngoại thần kinh hoặc nội thần kinh – Chỉ định đánh giá bởi chuyên khoa ngoại thần kinh hoặc nội thần kinh nếu kết quả CT cho thấy bất kỳ dấu hiệu nào sau đây (xem thêm mục ‘Xử trí biến chứng và tổn thương phối hợp’ ở dưới):

• Hiệu ứng khối (chèn ép bể não đáy hoặc đẩy lệch đường giữa), xóa rãnh cuộn não hoặc thoát vị não
• Tụ máu ngoài màng cứng hoặc dưới màng cứng đáng kể (độ dày >1 cm hoặc gây hiệu ứng khối)
• Dập não diện rộng (>1 cm hoặc xuất hiện tại nhiều vị trí)
• Xuất huyết dưới nhện lan tỏa, xuất huyết hố sau, xuất huyết trong não thất hoặc xuất huyết hai bên
• Lún sọ hoặc nứt sọ làm tách khớp sọ
• Tràn khí nội sọ
• Phù não

Theo dõi và xử trí – Khuyến cáo theo dõi bệnh nhân trong ít nhất 24 giờ sau TBI nhẹ do nguy cơ xảy ra các biến chứng nội sọ; mặc dù tỷ lệ thấp nhưng các di chứng này có thể gây nguy hiểm đến tính mạng.

Một số bệnh nhân có thể được theo dõi an toàn tại nhà bởi người chăm sóc có trách nhiệm, trong khi những trường hợp khác cần được theo dõi nội trú (sơ đồ 1). (Xem thêm mục ‘Theo dõi và xử trí’ ở dưới.)

Chẩn đoán hình ảnh theo dõi – Chỉ định chụp lại CT hoặc cộng hưởng từ (MRI) cho những bệnh nhân có tình trạng lâm sàng xấu đi, hoặc phù hợp cho một số trường hợp có kết quả CT ban đầu bất thường và/hoặc bệnh nhân nguy cơ cao đang dùng thuốc chống đông. MRI nên được thực hiện khi các khiếm khuyết thần kinh không thể giải thích được bằng kết quả CT. Trong trường hợp nghi ngờ tổn thương mạch máu, cần thực hiện chụp CT hoặc cộng hưởng từ mạch máu (MRA) vùng đầu cổ có tiêm thuốc cản quang. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán hình ảnh theo dõi’ ở dưới.)

Quay lại thi đấu và làm việc – Việc quay lại làm việc và các hoạt động bình thường nên căn cứ vào triệu chứng lâm sàng.

Chúng tôi khuyến cáo vận động viên không quay lại thi đấu trong cùng ngày xảy ra chấn động não, và không quay lại thi đấu cho đến khi hết triệu chứng mà không cần dùng thuốc. Cách tiếp cận thận trọng hơn thường phù hợp cho trẻ em và thanh thiếu niên và sẽ được thảo luận riêng. (Xem thêm mục ‘Quay lại thi đấu đối với vận động viên’ ở dưới.)