Quản lý sức khỏe xương ở trẻ sinh non

TÓM TẮT

Trẻ sinh non có nguy cơ loãng xương và còi xương. Trẻ sinh nhẹ cân rất thấp (VLBW; <1500 g) có nhu cầu về canxi và phospho đặc biệt cao do tốc độ tăng trưởng nhanh và để bù đắp lượng khoáng chất thiếu hụt trong tam cá nguyệt thứ ba của thai kỳ. (Xem thêm ‘Các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe xương sơ sinh’ ở dưới.)

Yếu tố nguy cơ chính gây còi xương ở trẻ VLBW là thiếu hụt canxi và phospho. Các yếu tố nguy cơ khác bao gồm nuôi dưỡng tĩnh mạch kéo dài, sử dụng thuốc lợi tiểu quai và hạn chế dịch truyền (bảng 1). (Xem thêm ‘Yếu tố nguy cơ gây còi xương’ ở dưới.)

Phòng ngừa còi xương ở trẻ sinh non tập trung vào việc cung cấp đủ canxi và phospho. Sữa mẹ không bổ sung, nuôi dưỡng tĩnh mạch và các loại sữa công thức dành cho trẻ sinh đủ tháng không chứa đủ canxi và phospho để đáp ứng hoàn toàn nhu cầu khoáng hóa xương bình thường ở những trẻ này. Nhìn chung, còi xương ở trẻ sinh non không phải do thiếu hụt vitamin D. (Xem thêm ‘Nuôi dưỡng đường tiêu hóa’ ở dưới.)

Đối với tất cả trẻ VLBW, chúng tôi khuyến cáo bổ sung canxi và phospho vào chế độ nuôi dưỡng (Khuyến cáo 1B). Việc bổ sung khoáng chất giúp giảm đáng kể nguy cơ còi xương và gãy xương, đồng thời không gây tác dụng phụ nếu nằm trong phạm vi liều lượng khuyến cáo. Điều này có thể thực hiện bằng cách thêm chất bổ sung sữa mẹ đa dưỡng chất thương mại (HMF) vào sữa mẹ hoặc cho trẻ dùng sữa công thức dành cho trẻ sinh non (bảng 2). Cả hai chiến lược này đều cung cấp thêm năng lượng và protein, mang lại những lợi ích tăng trưởng khác. Hầu hết các cơ sở y tế cung cấp chế độ nuôi dưỡng bổ sung cho trẻ từ 1500 đến 2000 g chủ yếu để cung cấp thêm protein và năng lượng cho sự phát triển hơn là mục đích đặc hiệu để phòng ngừa còi xương. (Xem thêm ‘Bổ sung chế độ nuôi dưỡng’ ở dưới.)

Đối với trẻ sinh non, chúng tôi đề nghị bổ sung vitamin D ngay trong thời gian nằm viện sau sinh thay vì trì hoãn cho đến khi xuất viện (Khuyến cáo 2C). Phương pháp này nhìn chung tương tự như hướng dẫn cho trẻ sinh đủ tháng. Bổ sung vitamin D trong phạm vi khuyến cáo là an toàn và có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe xương ở một số trẻ sinh non hoặc sau giai đoạn sơ sinh, dựa trên các dữ liệu còn hạn chế. Đối với trẻ VLBW, mục tiêu là cung cấp 10 mcg (400 UI) vitamin D mỗi ngày. Khi trẻ đạt cân nặng 1500 g và dung nạp tốt chế độ nuôi dưỡng đường tiêu hóa hoàn toàn, một số lâm sàng có thể chọn tăng liều lên 20 mcg (800 UI) mỗi ngày. (Xem thêm ‘Nhu cầu Vitamin D’ ở dưới.)

Đối với tất cả trẻ VLBW, chúng tôi đề nghị xét nghiệm định kỳ hoạt độ alkaline phosphatase (ALP) và phospho. Bắt đầu xét nghiệm lúc 4 tuần tuổi và lặp lại mỗi 2 tuần cho đến khi trẻ được nuôi dưỡng hoàn toàn qua đường tiêu hóa và hoạt độ ALP có xu hướng giảm (sơ đồ 1). (Xem thêm ‘Theo dõi cận lâm sàng’ ở dưới.)

Việc xét nghiệm có thể dừng lại khi hoạt độ ALP trong huyết thanh đạt đỉnh và sau đó giảm xuống dưới khoảng 500 UI/L, đồng thời trẻ đang được nuôi dưỡng đường tiêu hóa phù hợp. Những trẻ này cũng có thể chuyển sang chế độ nuôi dưỡng có hàm lượng khoáng chất thấp hơn (ví dụ: sữa mẹ không bổ sung hoặc sữa công thức chuyển tiếp). Đối với trẻ khỏe mạnh, quá trình chuyển tiếp này thường được thực hiện trong tuần cuối cùng trước khi xuất viện. Việc bổ sung vitamin D vẫn nên được duy trì. (Xem thêm ‘Trẻ không có bằng chứng bệnh lý xương’ ở dưới.)

Nếu hoạt độ ALP trong huyết thanh tăng lên ≥1000 UI/L tại bất kỳ thời điểm nào (hoặc ≥800 UI/L với xu hướng tăng), trẻ cần được đánh giá còi xương bằng cách chụp X-quang cổ tay và/hoặc đầu gối. (Xem thêm ‘Trẻ bị còi xương’ ở dưới.)

Những trẻ có kết quả xét nghiệm trung gian (ví dụ: hoạt độ ALP từ 800 đến 1000 UI/L và ổn định, hoặc phospho huyết thanh <4 mg/dL) hoặc những trẻ có thêm các yếu tố nguy cơ còi xương có thể cần kéo dài thời gian bổ sung dinh dưỡng và theo dõi xét nghiệm, kể cả sau khi xuất viện. (Xem thêm ‘Trẻ có nguy cơ còi xương kéo dài’ ở dưới.)

Nghi ngờ còi xương khi hoạt độ ALP huyết thanh ≥1000 UI/L, và chẩn đoán được xác nhận bằng X-quang cổ tay và/hoặc đầu gối (sơ đồ 1). Đối với trẻ sinh non bị còi xương, chúng tôi đề nghị tăng cường cung cấp canxi và phospho (Khuyến cáo 2C). Mục tiêu là duy trì canxi và phospho ở mức cao nhất trong phạm vi khuyến cáo, thường đạt được thông qua sữa mẹ bổ sung hoặc sữa công thức dành cho trẻ sinh non. Ngoài ra, chúng tôi đề nghị bổ sung đủ vitamin D (10 đến 20 mcg [400 đến 800 UI] mỗi ngày) (Khuyến cáo 2C). Tuy nhiên, hầu hết các trường hợp còi xương sơ sinh không phải do thiếu vitamin D và nhu cầu thực tế ở trẻ sinh non vẫn chưa được xác định rõ ràng. (Xem thêm ‘Trẻ bị còi xương’ ở dưới.)