Các yếu tố nguy cơ gây suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ

Thiếu hụt Vitamin D

Có một số bằng chứng cho thấy tình trạng thiếu hụt vitamin D có liên quan đến suy giảm nhận thức và bệnh Alzheimer (AD) ở người cao tuổi 2,298. Tuy nhiên, tác động này dường như còn nhỏ và chưa rõ ý nghĩa lâm sàng.

Một nghiên cứu cắt ngang dựa trên quần thể ở phụ nữ cao tuổi cho thấy những người thiếu hụt vitamin D có điểm nhận thức thấp hơn so với những người không thiếu hụt 299, trong khi một nghiên cứu khác chỉ ra rằng những phụ nữ có lượng vitamin D nạp vào đạt mức khuyến cáo có điểm nhận thức cao hơn so với nhóm nạp không đủ 300. Các nghiên cứu cắt ngang và nghiên cứu bệnh chứng khác cho thấy bệnh nhân có nồng độ vitamin D thấp thường có thể tích tổn thương tăng tín hiệu chất trắng và nhồi máu cao hơn, đồng thời tăng nguy cơ (2,0) mắc sa sút trí tuệ mọi nguyên nhân 301 hoặc đặc biệt là bệnh Alzheimer 302.

Kết quả từ các nghiên cứu đoàn hệ tiến cứu lại ít nhất quán hơn. Một nghiên cứu tiến cứu theo dõi 1604 nam giới cao tuổi trong thời gian trung bình 4,6 năm không tìm thấy mối liên hệ có ý nghĩa giữa tình trạng vitamin D với sa sút trí tuệ hiện tại hoặc khởi phát mới 303. Ngược lại, nồng độ vitamin D thấp có liên quan đến sự suy giảm nhận thức trong giai đoạn quan sát 6 năm ở một đoàn hệ gồm 858 người trên 65 tuổi 304. Trong một nghiên cứu khác với 1658 người cao tuổi được theo dõi trung bình 5,6 năm, tình trạng thiếu hụt vitamin D nghiêm trọng (<25 nmol/L) có liên quan đến nguy cơ tương đối (RR) cao gấp khoảng 2 lần đối với cả sa sút trí tuệ mọi nguyên nhân và sa sút trí tuệ Alzheimer so với trạng thái đủ vitamin D 305.

TÓM TẮT

• Tuổi tác – Tuổi vẫn là yếu tố nguy cơ mạnh nhất đối với sa sút trí tuệ, đặc biệt là bệnh Alzheimer (AD), với tỷ lệ mắc tăng theo cấp số nhân sau mỗi thập kỷ. (Xem mục ‘Tuổi’ ở dưới.)
• Yếu tố nguy cơ di truyền – Yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng trong cả thể khởi phát sớm và khởi phát muộn của bệnh Alzheimer, cũng như các bệnh thoái hóa thần kinh khác như sa sút trí tuệ thùy trán-thái dương (FTD). (Xem mục ‘Yếu tố di truyền’ ở dưới.)
• Đột quỵ – Cả đột quỵ nhồi máu não và xuất huyết não đều liên quan đến việc tăng nguy cơ sa sút trí tuệ. Tái phát đột quỵ làm tăng thêm nguy cơ này. (Xem mục ‘Đột quỵ nhồi máu não hoặc xuất huyết não’ ở dưới.)
• Yếu tố nguy cơ mạch máu – Đái tháo đường, tăng huyết áp, tăng cholesterol máu, béo phì và hút thuốc lá có liên quan đến suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ mọi nguyên nhân, cũng như liên quan riêng biệt đến bệnh Alzheimer và sa sút trí tuệ mạch máu.

  Mối liên hệ này mạnh nhất khi các yếu tố nguy cơ mạch máu được ghi nhận ở độ tuổi trung niên thay vì tuổi già, và khi có sự hiện diện của nhiều yếu tố cùng lúc. (Xem mục ‘Yếu tố nguy cơ chuyển hóa tim mạch’ ở dưới.)

• Yếu tố nguy cơ lối sống – Bằng chứng từ các nghiên cứu quan sát cho thấy trình độ học vấn thấp, ít vận động thể chất và cô lập xã hội đều liên quan đến việc tăng nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ.

  Một giả thuyết cho rằng trình độ học vấn cao, cùng với các hoạt động nhận thức và xã hội, tạo ra một “dự trữ nhận thức” giúp giảm thiểu tác động của quá trình thoái hóa thần kinh lên chức năng nhận thức. (Xem mục ‘Lối sống và hoạt động’ ở dưới.)

• Các yếu tố nguy cơ khác – Các yếu tố khác có thể làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ bao gồm rung nhĩ, lạm dụng rượu, bệnh thận mạn và các bệnh lý nội khoa khác, trầm cảm, chấn thương đầu, mất thính lực, mất thị lực không được điều trị, tiếp xúc với một số loại thuốc và độc chất, và hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA). (Xem mục ‘Các yếu tố khác’ ở dưới.)