Biện pháp tránh thai đặt dụng cụ tử cung: Xử trí tác dụng phụ và biến chứng

TÓM TẮT

• Biến cố bất lợi – Các biến chứng nghiêm trọng của dụng cụ tử cung (DCTC) ít gặp, bao gồm tuột DCTC, viêm vùng chậu (PID), thất bại trong ngừa thai (tăng nguy cơ thai ngoài tử cung nếu xảy ra thất bại) và thủng tử cung. Các tác dụng phụ ít nghiêm trọng hơn bao gồm lệch vị trí, đau và xuất huyết bất thường. (Xem thêm ‘Tỷ lệ biến chứng’ ở dưới.)
• Yếu tố nguy cơ – Các yếu tố nguy cơ gây biến chứng DCTC bao gồm tuổi trẻ, đặt DCTC trong thời kỳ hậu sản hoặc sau sảy thai, đang cho con bú và tử cung biến dạng. (Xem thêm ‘Yếu tố nguy cơ gây biến chứng’ ở dưới.)
• Ảnh hưởng của thời điểm khởi phát triệu chứng đối với các biến cố bất lợi – Chẩn đoán phân biệt các biến cố bất lợi liên quan đến DCTC thay đổi tùy theo thời điểm xảy ra so với thời điểm đặt dụng cụ. Một số triệu chứng có thể xuất hiện ở nhiều mốc thời gian khác nhau (ví dụ: xuất huyết âm đạo).
• Tại thời điểm đặt DCTC – Có thể gặp các tình trạng như đặt DCTC khó, phản ứng cường phế vị, các phát hiện bất ngờ như nhiễm trùng, tuột DCTC một phần hoặc toàn bộ, và thủng tử cung. (Xem thêm ‘Thời điểm đặt’ ở dưới.)
• Tuần đầu sau khi đặt DCTC – Các tác dụng phụ của DCTC thường gặp trong tuần đầu sau khi đặt bao gồm xuất huyết sau đặt, co thắt tử cung hoặc đau. Xuất huyết bất thường và co thắt thường tự giới hạn và sẽ hết trong vòng 3 tháng. Rất hiếm khi xảy ra nhiễm trùng như viêm vùng chậu. Hầu hết phụ nữ được chẩn đoán PID khi vẫn còn DCTC không cần phải tháo dụng cụ, bất kể khoảng thời gian kể từ khi đặt (sơ đồ 1). Ngoại lệ duy nhất là những trường hợp PID do Actinomyces. Vì Actinomyces phát triển mạnh trên các dị vật như DCTC, nên PID do Actinomyces đòi hỏi phải tháo DCTC kịp thời để cải thiện hiệu quả điều trị và phục hồi. (Xem thêm ‘Giai đoạn ngay sau khi đặt: từ 0 đến 7 ngày’ ở dưới.)
• Giai đoạn sớm sau khi đặt – Các vấn đề trong giai đoạn sớm sau đặt bao gồm xuất huyết kéo dài gây khó chịu, nhiễm trùng và các vấn đề được phát hiện khi tái khám như mất dây DCTC, tuột DCTC hoặc thủng tử cung. (Xem thêm ‘Giai đoạn sớm sau khi đặt: từ 0 đến 3 tháng’ ở dưới.)
• Bất kỳ thời điểm nào sau khi đặt DCTC – Các biến cố có thể xảy ra tại bất kỳ thời điểm nào sau khi đặt DCTC bao gồm xuất huyết kéo dài, lệch vị trí hoặc tuột DCTC, mang thai và các tác dụng phụ của hormone. Do những vấn đề này, một số bệnh nhân sẽ có nguyện vọng tháo DCTC. Ngoài ra, bệnh nhân đặt DCTC có thể được chẩn đoán loạn sản cổ tử cung hoặc nhiễm Actinomyces, đòi hỏi phải điều trị bổ sung. (Xem thêm ‘Bất kỳ thời điểm nào sau khi đặt’ ở dưới.)
• Thai ngoài tử cung – Bệnh nhân mang thai ngoài tử cung khi đang đặt DCTC cần được siêu âm đánh giá vị trí DCTC và thực hiện các thăm dò cần thiết cho tình trạng thai ngoài tử cung. (Xem thêm ‘Mang thai’ ở dưới.)
• Thai trong tử cung – Bệnh nhân mang thai trong tử cung khi đang đặt DCTC được khuyến cáo tháo DCTC ngay tại thời điểm chẩn đoán, do tăng nguy cơ kết cục xấu cho mẹ và thai nhi nếu giữ lại DCTC, đồng thời giảm thiểu rủi ro khi tháo DCTC sớm trong thai kỳ. (Xem thêm ‘Mang thai’ ở dưới.)
• Thách thức khi tháo DCTC – Các vấn đề và biến chứng có thể xảy ra khi tháo DCTC bao gồm không nhìn thấy dây DCTC, khó tháo và hiếm khi là gãy DCTC. Những trường hợp này thường có thể xử trí bằng nhiều kỹ thuật khác nhau tại phòng khám. Trong một số trường hợp, có thể cần nội soi buồng tử cung để tháo DCTC bị kẹt, bị vùi trong cơ tử cung hoặc bị gãy. (Xem thêm ‘Thách thức khi tháo’ ở dưới.)