TÓM TẮT
Mục tiêu điều trị – Mục tiêu của điều trị là giảm đau thỏa đáng. Tối thiểu, mức độ giảm đau phải đủ để bệnh nhân thực hiện được hầu hết, nếu không muốn nói là tất cả, các hoạt động thường ngày. Việc điều trị đau kinh nguyên phát có thể được bắt đầu theo kinh nghiệm. (Xem ‘Tiếp cận của chúng tôi’ ở dưới.)
Can thiệp không dùng thuốc – Các can thiệp không dùng thuốc cơ bản, ít rủi ro và đã được chứng minh hiệu quả bao gồm tập thể dục và chườm nóng (sơ đồ 1). Vì chi phí thấp và ít rủi ro, chúng tôi tư vấn các phương pháp này cho tất cả bệnh nhân đau kinh. (Xem ‘Can thiệp cơ bản’ ở dưới.)
Liệu pháp thuốc hàng một – Đối với những bệnh nhân không đáp ứng đủ với các can thiệp cơ bản, thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) và thuốc tránh thai nội tiết là những lựa chọn điều trị chính (sơ đồ 1). Hiện không có bằng chứng cho thấy nhóm thuốc này ưu việt hơn nhóm kia. Nếu điều trị bằng một phương pháp không hiệu quả hoặc không đáp ứng đủ sau 3 tháng, chúng tôi sẽ thử liệu trình với phương pháp còn lại. Việc phối hợp cả NSAIDs và thuốc tránh thai nội tiết có thể mang lại hiệu quả cho những trường hợp vẫn còn triệu chứng khi chỉ dùng đơn trị liệu. (Xem ‘Hàng một’ ở dưới.)
Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) – Đối với những bệnh nhân mong muốn dùng thuốc giảm đau để điều trị đau kinh, chúng tôi đề nghị sử dụng NSAIDs là liệu pháp hàng một (Khuyến cáo 2C). Liệu pháp NSAID hiệu quả hơn giả dược và acetaminophen, đồng thời thường dung nạp tốt. Chúng tôi bắt đầu với một dẫn xuất acid phenylpropionic, chẳng hạn như ibuprofen, ở mức liều cao trong khoảng khuyến cáo (400 đến 600 mg uống mỗi 6 giờ hoặc 800 mg mỗi 8 giờ, dùng ngay khi bắt đầu hành kinh trong suốt thời gian xuất hiện triệu chứng điển hình). Nếu không giảm đau thỏa đáng, chúng tôi chuyển sang nhóm fenamate, ví dụ như acid mefenamic (liều nạp 500 mg, sau đó 250 mg mỗi 6 giờ trong 3 ngày). (Xem ‘Thuốc chống viêm không steroid’ ở dưới.)
Thuốc tránh thai phối hợp Estrogen-Progestin – Đối với những bệnh nhân đau kinh có nhu cầu tránh thai hoặc chấp nhận sử dụng thuốc tránh thai, chúng tôi đề nghị dùng thuốc tránh thai nội tiết phối hợp estrogen-progestin làm liệu pháp hàng một (Khuyến cáo 2C). Không có dữ liệu cho thấy liều lượng hay công thức nào hiệu quả hơn công thức nào. Việc lựa chọn tùy thuộc vào sở thích của bệnh nhân về cách dùng, kiểm soát chu kỳ, chi phí, mức độ sẵn có và tác dụng phụ, cùng các yếu tố khác. (Xem ‘Thuốc tránh thai nội tiết’ ở dưới.)
Thuốc tránh thai chỉ chứa Progestin – Các thuốc tránh thai chỉ chứa progestin ít được nghiên cứu trong điều trị đau kinh hơn so với thuốc tránh thai phối hợp estrogen-progestin, ngoại trừ vòng IUD levonorgestrel 20 mcg. Loại IUD này có liên quan đến việc giảm đau kinh. (Xem ‘Các phương pháp chỉ chứa Progestin’ ở dưới.)
Quản lý y khoa hàng hai – Đối với những bệnh nhân đau kinh không đáp ứng sau 3 đến 6 chu kỳ dùng NSAIDs và thuốc tránh thai nội tiết, các liệu pháp hàng hai bao gồm kích thích thần kinh bằng điện qua da (TENS) và các thuốc đồng vận/đối vận hormone giải phóng gonadotropin (GnRH). Thời gian điều trị kéo dài, tác dụng phụ và chi phí là những yếu tố hạn chế việc sử dụng các lựa chọn này. Những bệnh nhân từ chối các điều trị này hoặc không cải thiện thường sẽ được chỉ định phẫu thuật nội soi ổ bụng. (Xem ‘Hàng hai’ ở dưới.)
Các lựa chọn bổ sung
Vai trò của phẫu thuật nội soi – Những bệnh nhân có triệu chứng kéo dài thường có bệnh lý phụ khoa, chẳng hạn như lạc nội mạc tử cung, gây ra tình trạng đau. Chúng tôi chỉ định nội soi ổ bụng chẩn đoán cho những bệnh nhân này và đưa ra quyết định điều trị tiếp theo dựa trên kết quả nội soi. (Xem ‘Vai trò của phẫu thuật nội soi’ ở dưới.)
Đốt nội mạc tử cung – Đối với những bệnh nhân đau kinh kèm theo rong kinh/cường kinh, đốt nội mạc tử cung có thể là một lựa chọn. Cắt tử cung là liệu pháp phẫu thuật triệt để cho những bệnh nhân không còn nhu cầu sinh con. (Xem ‘Phẫu thuật cho đau kinh kháng trị’ ở dưới.)
Liệu pháp hỗ trợ – Mặc dù bằng chứng về các liệu pháp hỗ trợ như tư vấn hành vi, y học bổ trợ và thay đổi chế độ ăn uống còn yếu, nhưng những can thiệp này ít có khả năng gây hại khi được sử dụng điều độ (đặc biệt là đối với các thực phẩm chức năng). Bệnh nhân quan tâm có thể kết hợp các phương pháp này vào phác đồ điều trị của mình bất cứ lúc nào. (Xem ‘Liệu pháp hỗ trợ’ ở dưới.)