TÓM TẮT
Định nghĩa – Hội chứng đau vùng phức tạp (CRPS) được định nghĩa là một rối loạn tại các chi, đặc trưng bởi tình trạng đau khu trú với mức độ hoặc thời gian kéo dài không tương xứng với diễn tiến thông thường của một chấn thương hoặc tổn thương đã biết. Cơn đau không giới hạn trong một vùng phân bố thần kinh hay phân vùng da (dermatome) cụ thể và thường biểu hiện chủ yếu ở vùng xa với các bất thường về cảm giác, vận động, bài tiết mồ hôi, vận mạch và/hoặc dinh dưỡng. Hội chứng này có diễn tiến thay đổi theo thời gian. (Xem thêm ‘Định nghĩa và thuật ngữ’ ở dưới.)
Cơ chế bệnh sinh – Nguyên nhân và sinh lý bệnh của CRPS hiện chưa rõ. Các cơ chế được đề xuất bao gồm viêm điển hình, viêm do thần kinh và những thay đổi thích nghi sai (maladaptive changes) trong nhận thức đau tại hệ thần kinh trung ương. (Xem thêm ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)
Dịch tễ học – CRPS thường gặp ở nữ giới nhiều hơn nam giới. Các yếu tố khởi phát phổ biến nhất là gãy xương và tổn thương mô mềm. CRPS hiếm khi xảy ra mà không có yếu tố kích thích xác định. (Xem thêm ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)
Đặc điểm lâm sàng – Các triệu chứng lâm sàng chính của CRPS bao gồm đau, thay đổi cảm giác, suy giảm vận động, các triệu chứng tự chủ và thay đổi dinh dưỡng tại chi tổn thương (hình 1 và hình 2). Trong đó, đau thường là triệu chứng nổi bật và gây suy nhược nhiều nhất. (Xem thêm ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)
Chẩn đoán – Chẩn đoán CRPS dựa vào bệnh sử và thăm khám lâm sàng khi các đặc điểm đáp ứng đủ tiêu chuẩn chẩn đoán. (Xem thêm ‘Đánh giá và chẩn đoán’ ở dưới.)
Tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng – Tiêu chuẩn chẩn đoán dựa trên bốn nhóm triệu chứng/dấu hiệu (cảm giác, vận mạch, bài tiết mồ hôi/phù và vận động dinh dưỡng). Bệnh nhân cần báo cáo ít nhất một triệu chứng trong ba trên bốn nhóm và có ít nhất một dấu hiệu ghi nhận được khi thăm khám trong hai trên bốn nhóm. Ngoài ra, cần loại trừ các chẩn đoán khác có thể giải thích tốt hơn các triệu chứng và dấu hiệu này. (Xem thêm ‘Tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng’ ở dưới.)
Cận lâm sàng – Xạ hình xương, X-quang quy ước và các nghiệm pháp đánh giá hệ tự chủ được chỉ định khi các đặc điểm lâm sàng không điển hình nhằm hỗ trợ chẩn đoán CRPS và loại trừ các nguyên nhân gây triệu chứng khác. (Xem thêm ‘Xạ hình xương’, ‘X-quang quy ước’ và ‘Nghiệm pháp đánh giá hệ tự chủ’ ở dưới.)
Chẩn đoán phân biệt – Chẩn đoán phân biệt CRPS bao gồm nhiều bệnh lý có thể có một số đặc điểm lâm sàng tương tự (xem ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới):
- Nhiễm trùng da, cơ, khớp hoặc xương
- Hội chứng chèn ép khoang
- Bệnh mạch máu ngoại vi
- Huyết khối tĩnh mạch sâu
- Bệnh lý thần kinh ngoại vi
- Hội chứng lối thoát ngực mạch máu
- Viêm khớp dạng thấp
- Hiện tượng Raynaud
- Chứng đỏ đau chi (Erythromelalgia)
- Rối loạn chuyển di và rối loạn giả bệnh