TÓM TẮT
Chỉ định được phê duyệt – Hormone tăng trưởng người tái tổ hợp (rhGH) được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt cho trẻ em thấp còi vô căn (idiopathic short stature – ISS) có các tiêu chuẩn: chiều cao hiện tại dưới -2,25 độ lệch chuẩn (SD) so với trung bình theo tuổi, chiều cao dự kiến khi trưởng thành khó đạt mức bình thường và các sụn tăng trưởng chưa đóng. Ngưỡng dưới của khoảng chiều cao bình thường khi trưởng thành là 160 cm đối với nam và 150 cm đối với nữ. (Xem thêm ‘Liệu pháp hormone tăng trưởng’ ở dưới.)
Các tranh luận và lưu ý – Việc sử dụng rhGH cho trẻ em thấp còi vô căn (ISS) còn một số hạn chế và điểm chưa chắc chắn, cần được cân nhắc khi quyết định điều trị cho từng bệnh nhân cụ thể (xem ‘Quyết định điều trị’ ở dưới):
- Hiệu quả hạn chế – Liệu pháp rhGH thường chỉ mang lại mức tăng chiều cao khiêm tốn so với khi không điều trị (chiều cao khi trưởng thành tăng khoảng 4 đến 6 cm), và chiều cao khi trưởng thành thường vẫn thấp hơn mức trung bình dù đã điều trị (bảng 2). Kết quả tăng trưởng có sự khác biệt lớn giữa các cá thể, thậm chí một số bệnh nhân không tăng chiều cao khi trưởng thành. Mặc dù khó dự đoán chính xác, nhưng tuổi khởi đầu lớn, chiều cao hiện tại thấp và chiều cao cha mẹ thấp thường liên quan đến hiệu quả điều trị kém hơn. Khi cân nhắc điều trị rhGH, bác sĩ cần thảo luận kỹ về những kỳ vọng thực tế với trẻ và gia đình. (Xem thêm ‘Kết quả chiều cao’ và ‘Kỳ vọng’ ở dưới.)
- Cân nhắc về tâm lý xã hội – Trong số những trẻ được chuyển đến điều trị, cha mẹ thường bày tỏ lo ngại về tâm lý xã hội, nhưng các nghiên cứu nhìn chung cho thấy lòng tự trọng, chức năng tâm lý xã hội và chất lượng cuộc sống của hầu hết trẻ ISS vẫn ở mức bình thường. Hơn nữa, một vài nghiên cứu nhỏ không chứng minh được sự cải thiện về chất lượng cuộc sống khi điều trị rhGH, thậm chí có giả thuyết cho rằng rhGH có thể gây ra những tác động tâm lý xã hội tiêu cực do khiến trẻ chú ý nhiều hơn đến tình trạng thấp còi của mình. Tuy nhiên, một số bệnh nhân cá biệt có thể gặp các tác động tiêu cực về tâm lý xã hội do thấp còi, vì vậy cần đánh giá khách quan yếu tố này cho từng trường hợp. (Xem thêm ‘Cân nhắc về tâm lý xã hội’ ở dưới.)
- Gánh nặng điều trị – Những khó khăn khi điều trị rhGH bao gồm chi phí cao và yêu cầu tiêm dưới da hàng ngày, kéo dài có thể lên đến một thập kỷ. (Xem thêm ‘Chi phí’ ở dưới.)
Tiếp cận của chúng tôi – Chúng tôi đề xuất không điều trị rhGH cho trẻ em thấp còi vô căn (ISS), trừ khi có bằng chứng thuyết phục về những lo ngại đối với các hậu quả tâm lý xã hội tiêu cực hiện tại hoặc tương lai liên quan đến chiều cao thấp (Khuyến cáo 2C). Đề xuất này dựa trên giả định rằng những lợi ích tâm lý xã hội tiềm năng từ việc tăng chiều cao khiêm tốn không bù đắp được chi phí và gánh nặng điều trị dài hạn đối với trẻ. (Xem thêm ‘Cân nhắc về tâm lý xã hội’ ở dưới.)
Liều lượng và thời gian điều trị – Khi quyết định điều trị rhGH cho trẻ ISS, chúng tôi đề xuất phác đồ điều chỉnh liều dựa trên nồng độ yếu tố tăng trưởng giống insulin 1 (IGF-1), tương tự như phác đồ dùng cho trẻ thiếu hụt GH (Khuyến cáo 2C). Chúng tôi sử dụng liều khởi đầu rhGH từ 0,24 đến 0,3 mg/kg/tuần (35 đến 43 mcg/kg/ngày), tiêm dưới da một lần mỗi ngày. Sau đó, liều được điều chỉnh tăng hoặc giảm tùy theo nhu cầu, với mục tiêu duy trì nồng độ IGF-1 huyết thanh ở mức khoảng 1 SD trên mức trung bình theo tuổi và giới tính (giới hạn trên là 2 SD trên mức trung bình). Chúng tôi chỉ tiếp tục điều trị rhGH nếu vận tốc tăng trưởng tăng ít nhất 2,5 cm/năm so với vận tốc tăng trưởng cơ bản khi đánh giá lại sau một năm điều trị. Việc điều trị được tiếp tục cho đến khi vận tốc tăng trưởng chậm lại còn dưới 2,0 đến 2,5 cm/năm trong giai đoạn cuối dậy thì. (Xem thêm ‘Liều dùng’ và ‘Điều chỉnh liều theo nồng độ IGF-1’ ở dưới.)
Các phương pháp điều trị khác cho một số bệnh nhân chọn lọc
Bệnh nhân có nồng độ IGF-1 cơ bản thấp – Trẻ ISS có nồng độ IGF-1 cơ bản thấp có thể gặp tình trạng giảm nhạy cảm GH tương đối (đôi khi được gọi là “thiếu hụt IGF-1 một phần”), với điều kiện đã loại trừ các nguyên nhân gây thấp IGF-1 khác như dinh dưỡng không đầy đủ. Nếu gia đình mong muốn điều trị rhGH cho những trẻ này, chúng tôi sẽ cho dùng thử rhGH trong sáu tháng để đánh giá mức độ đáp ứng. Nếu tốc độ tăng trưởng không tăng đáng kể trong thời gian dùng thử, chúng tôi sẽ ngừng điều trị. Trong trường hợp này, có thể cân nhắc điều trị bằng rhIGF-1 tái tổ hợp. (Xem thêm ‘Kết quả nội tiết’ và ‘Các phương pháp điều trị khác’ ở dưới.)
Bé trai chậm tăng trưởng – Điều trị bằng testosterone là một lựa chọn cho các bé trai có đặc điểm chậm tăng trưởng và dậy thì theo hiến định (CDGP), tức là trẻ thấp còi mức độ nhẹ hoặc trung bình, chậm dậy thì và tuổi xương chậm nhưng chiều cao dự kiến khi trưởng thành nằm trong khoảng bình thường của gia đình. Testosterone làm tăng vận tốc tăng trưởng và thúc đẩy quá trình dậy thì nhưng không làm tăng chiều cao cuối cùng khi trưởng thành. (Xem thêm ‘Testosterone’ ở dưới.)