TÓM TẮT
Dịch tễ học – Liên cầu khuẩn nhóm A (GAS) là nguyên nhân phổ biến nhất gây viêm họng do vi khuẩn ở trẻ em và thanh thiếu niên, chiếm khoảng 15% đến 30% tổng số trường hợp viêm họng ở trẻ từ 5 đến 15 tuổi. Tại các vùng khí hậu ôn đới, tỷ lệ mắc viêm họng do GAS đạt đỉnh vào mùa đông và đầu mùa xuân. (Xem thêm mục ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)
Đặc điểm lâm sàng – Viêm họng do GAS thường khởi phát đột ngột. Sốt, đau đầu, đau bụng, buồn nôn và nôn có thể đi kèm với đau họng. Các dấu hiệu bổ sung có thể bao gồm viêm họng xuất tiết (hình 1), sưng đau hạch cổ trước, xuất huyết điểm vòm miệng, viêm lưỡi gà (hình 2) và phát ban dạng tinh hồng nhiệt (hình 3A-B). Các triệu chứng thường tự khỏi trong vòng 3 đến 5 ngày. (Xem thêm mục ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)
Chẩn đoán – Chẩn đoán viêm họng do GAS dựa trên kết quả xét nghiệm vi sinh dương tính (nuôi cấy họng, test nhanh kháng nguyên [RADT] hoặc xét nghiệm phân tử tìm GAS (bảng 1)) ở bệnh nhân có các triệu chứng của viêm họng do GAS và không có các dấu hiệu của nhiễm virus (ví dụ: chảy mũi, viêm kết mạc, ho, khàn tiếng, viêm niêm mạc miệng trước, xuất hiện các tổn thương loét hoặc mụn nước khu trú, tiêu chảy). Ở trẻ em và thanh thiếu niên, cần xác nhận chẩn đoán viêm họng do GAS bằng xét nghiệm vi sinh trước khi bắt đầu điều trị kháng sinh. (Xem thêm mục ‘Tiêu chuẩn chẩn đoán’ ở dưới và “Điều trị và dự phòng viêm họng do liên cầu ở người lớn và trẻ em”.)
Chúng tôi khuyến cáo thực hiện xét nghiệm vi sinh tìm GAS cho trẻ em và thanh thiếu niên trong các trường hợp sau (xem mục ‘Đối tượng cần xét nghiệm’ ở dưới):
- Trẻ từ 3 tuổi trở lên và thanh thiếu niên có biểu hiện viêm họng amidan cấp (niêm mạc đỏ, phù nề và/hoặc có xuất tiết) hoặc phát ban dạng tinh hồng nhiệt (hình 3A-B) khi thăm khám lâm sàng. Khả năng phát hiện nhiễm GAS sẽ thấp hơn nếu có các dấu hiệu đặc trưng của nhiễm virus (ví dụ: chảy mũi, viêm kết mạc, ho, khàn tiếng, viêm niêm mạc miệng trước, xuất hiện các tổn thương loét hoặc mụn nước khu trú, tiêu chảy). (Xem thêm mục ‘Nhiễm virus’ ở dưới.)
- Trẻ dưới 3 tuổi có tình trạng chảy mũi kéo dài, sưng đau hạch cổ trước và sốt nhẹ (ví dụ: <38,3°C [101°F]), đặc biệt nếu có tiền sử tiếp xúc với người nhiễm GAS 6,11,12.
- Trẻ nghi ngờ mắc thấp tim cấp hoặc viêm cầu thận cấp sau nhiễm liên cầu. (Xem thêm “Thấp tim cấp: Biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán” và “Viêm cầu thận cấp sau nhiễm liên cầu”.)
- Trẻ từng được chẩn đoán thấp tim cấp (ARF) khi có người trong gia đình nhiễm GAS.
- Trẻ tiền dậy thì khởi phát cấp tính rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD).
Đối với trẻ em và thanh thiếu niên cần xét nghiệm vi sinh tìm GAS, chúng tôi khuyến cáo lựa chọn RADT làm xét nghiệm ban đầu. Nuôi cấy họng tiêu chuẩn hoặc xét nghiệm phân tử là những lựa chọn thay thế chấp nhận được. (Xem thêm mục ‘Lựa chọn xét nghiệm’ và ‘Test nhanh kháng nguyên GAS’ ở dưới.)
Chẩn đoán phân biệt – Chẩn đoán phân biệt viêm họng do GAS bao gồm cả các nguyên nhân nhiễm trùng và không nhiễm trùng. Hầu hết trẻ em và thanh thiếu niên có kết quả xét nghiệm vi sinh GAS âm tính là do viêm họng do virus; đây là bệnh lý tự giới hạn và có thể điều trị triệu chứng mà không cần xét nghiệm thêm. Tuy nhiên, có thể cần thực hiện thêm các xét nghiệm để phân biệt viêm họng do GAS với các nguyên nhân nhiễm trùng khác cần điều trị hoặc kiểm soát nhiễm khuẩn (bảng 2), cũng như ở những trẻ có triệu chứng trầm trọng hơn hoặc kéo dài trên 5 đến 7 ngày (bất kể đã được điều trị GAS hay chưa). (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới và “Đánh giá đau họng ở trẻ em”.)