TÓM TẮT
Điều trị hỗ trợ – Viêm dạ dày ruột do virus cấp tính thường tự giới hạn. Bệnh được điều trị bằng các biện pháp hỗ trợ (ví dụ: bù dịch và chế độ ăn không hạn chế). Hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu để điều trị viêm dạ dày ruột do virus cấp tính. (Xem phần ‘Xử trí’ ở dưới.)
Bù và duy trì dịch – Mục tiêu điều trị viêm dạ dày ruột do virus cấp tính là bù đủ dịch và thay thế lượng dịch mất đi, dù trẻ được chăm sóc tại nhà, tại khoa cấp cứu hay nhập viện. Việc bù dịch dựa trên mức độ giảm thể tích (mất nước) và tình trạng tăng hoặc giảm natri máu (bảng 1). Giảm thể tích nặng cần hồi sức nhanh bằng dịch truyền đẳng trương tĩnh mạch. Liệu pháp bù nước đường uống (ORT) là lựa chọn hàng đầu cho trẻ giảm thể tích mức độ nhẹ đến trung bình. (Xem “Đánh giá lâm sàng tình trạng giảm thể tích (mất nước) ở trẻ em”, “Điều trị giảm thể tích (mất nước) ở trẻ em trong môi trường đầy đủ nguồn lực” và “Liệu pháp bù nước đường uống”.)
Chế độ ăn – Chúng tôi khuyến cáo cho trẻ ăn lại chế độ ăn phù hợp với lứa tuổi, tùy theo khả năng dung nạp, ngay sau khi quá trình bù nước hoàn tất (Khuyến cáo 1B). Vẫn tiếp tục cho trẻ bú mẹ trong thời gian tiêu chảy. Trong chế độ ăn phù hợp lứa tuổi, carbohydrate phức hợp, thịt nạc, sữa chua, trái cây và rau củ thường được dung nạp tốt hơn các thực phẩm chứa nhiều chất béo và đường đơn. (Xem phần ‘Chế độ ăn’ ở dưới.)
Điều trị triệu chứng – Viêm dạ dày ruột do virus thường là bệnh cấp tính, tự giới hạn và không cần điều trị bằng thuốc.
- Thuốc điều trị tiêu chảy – Chúng tôi khuyến cáo không sử dụng các thuốc điều trị tiêu chảy (ví dụ: thuốc giảm nhu động ruột, thuốc chống tiết, chất hấp phụ) trong điều trị viêm dạ dày ruột do virus cấp tính (Khuyến cáo 2C). Bằng chứng về hiệu quả còn yếu và có nguy cơ gây ra các tác dụng phụ nghiêm trọng. (Xem phần ‘Thuốc điều trị tiêu chảy’ ở dưới.)
- Thuốc chống nôn
Đối với việc quản lý thông thường trẻ viêm dạ dày ruột do virus cấp tính không mất nước, chúng tôi khuyến cáo không sử dụng ondansetron và các thuốc chống nôn khác (Khuyến cáo 2C).
Đối với trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên nghi ngờ hoặc xác định viêm dạ dày ruột do virus, mất nước mức độ nhẹ đến trung bình (bảng 1) và nôn nhiều gây cản trở việc bù nước đường uống (ORT), chúng tôi khuyến cáo sử dụng ondansetron đường uống thay vì các thuốc chống nôn khác (Khuyến cáo 2B). Ondansetron có hiệu quả vượt trội hơn các thuốc chống nôn khác trong việc kiểm soát nôn, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho ORT. Liều dùng thông thường là một liều duy nhất 0,15 mg/kg đường uống (liều tối đa 8 mg). (Xem phần ‘Thuốc chống nôn’ ở dưới.)
- Probiotics/prebiotics – Mặc dù nhìn chung chúng tôi không khuyến khích sử dụng probiotics và prebiotics, nhưng quyết định sẽ được đưa ra tùy theo từng trường hợp cụ thể. Các bằng chứng về lợi ích hiện chưa nhất quán. (Xem phần ‘Probiotics và prebiotics’ ở dưới.)
- Kẽm – Chúng tôi khuyến cáo không sử dụng kẽm trong điều trị viêm dạ dày ruột do virus cấp tính ở trẻ em tại các quốc gia có nguồn lực đầy đủ (Khuyến cáo 2B). (Xem phần ‘Kẽm’ ở dưới.)
Tiêu chuẩn xuất viện – Đối với trẻ nhập viện để bù dịch tĩnh mạch (IV) hoặc được chăm sóc tại cơ sở y tế (ví dụ: khoa cấp cứu, phòng khám), các tiêu chuẩn tối thiểu để xuất viện về nhà bao gồm (xem phần ‘Xuất viện’ ở dưới):
- Tình trạng dịch được bù đủ, thể hiện qua việc tăng cân và cải thiện tình trạng lâm sàng.
- Có khả năng đáp ứng nhu cầu dịch duy trì thông qua đường uống (ví dụ: lượng dịch đưa vào bằng hoặc vượt quá lượng dịch thoát ra) (xem “Liệu pháp dịch truyền tĩnh mạch duy trì ở trẻ em”).
- Đã sắp xếp lịch tái khám (trực tiếp hoặc qua điện thoại).
- Cha mẹ/người chăm sóc hiểu rõ các chỉ định cần đưa trẻ quay lại cơ sở y tế.
Không đáp ứng điều trị hoặc tình trạng xấu đi – Cần xem xét các nguyên nhân khác ngoài viêm dạ dày ruột do virus cấp tính ở những trẻ không đáp ứng với liệu pháp bù dịch hoặc tình trạng lâm sàng xấu đi dù đã bù dịch. (Xem “Viêm dạ dày ruột do virus cấp tính ở trẻ em trong môi trường đầy đủ nguồn lực: Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán”, mục ‘Chẩn đoán phân biệt’, “Tiếp cận chẩn đoán tiêu chảy ở trẻ em trong môi trường đầy đủ nguồn lực” và “Tiếp cận trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ có triệu chứng nôn và buồn nôn”.)
Phòng bệnh – Các biện pháp phòng ngừa viêm dạ dày ruột do virus cấp tính bao gồm tiêm vaccine rotavirus, rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, xử lý tã lót đúng cách, khử trùng nguồn nước không an toàn, cho trẻ có triệu chứng nghỉ học hoặc nghỉ tại cơ sở chăm sóc trẻ, phân nhóm trẻ bệnh và áp dụng các biện pháp phòng ngừa tiếp xúc cho trẻ nhập viện. (Xem phần ‘Phòng bệnh’ ở dưới.)