Loạn dưỡng cơ bạch chất dị sắc

TÓM TẮT

Định nghĩa – Loạn dưỡng trắng chất myelin chuyển màu (MLD) là một bệnh lý lysosome di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường, gây ra bởi các biến thể gây bệnh trong gen ARSA. Ở một số ít bệnh nhân, một thể biến thể của MLD là do các biến thể gây bệnh trong gen PSAP. (Xem thêm mục ‘Nguyên nhân’ ở dưới.)

Dịch tễ học – Tỷ lệ hiện mắc của MLD dao động từ 1:40.000 đến 1:100.000 trong quần thể người Bắc Âu và Bắc Mỹ. (Xem thêm mục ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)

Biểu hiện lâm sàng – MLD được chia thành ba thể chính dựa trên tuổi khởi phát bệnh, bao gồm: thể nhũ nhi muộn, thể thiếu niên và thể người trưởng thành. (Xem thêm mục ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)

• Thể nhũ nhi muộn khởi phát từ 6 tháng đến 2 tuổi; các dấu hiệu sớm bao gồm thoái triển kỹ năng vận động, khó khăn khi đi lại, thất điều, giảm trương lực cơ, phản xạ plantar duỗi, teo dây thần kinh thị giác và bệnh lý đa dây thần kinh ngoại biên. (Xem thêm mục ‘Khởi phát thể nhũ nhi muộn’ ở dưới.)
• Thể thiếu niên khởi phát từ 3 đến 16 tuổi với rối loạn dáng đi, suy giảm trí tuệ, thất điều, các dấu hiệu tổn thương nơ-ron vận động trên và bệnh lý đa dây thần kinh ngoại biên. Co giật có thể xảy ra. (Xem thêm mục ‘Khởi phát thể thiếu niên’ ở dưới.)
• Thể người trưởng thành (từ 17 tuổi trở lên) thường khởi đầu bằng tình trạng sa sút trí tuệ và rối loạn hành vi. (Xem thêm mục ‘Khởi phát ở người trưởng thành’ ở dưới.)

Chẩn đoán – Ở bệnh nhân có rối loạn chức năng thần kinh tiến triển và/hoặc loạn dưỡng trắng chất myelin, chẩn đoán MLD được xác lập khi phát hiện các biến thể gây bệnh song alen trong gen ARSA, kết hợp với giảm hoạt tính enzyme ARSA trong bạch cầu và tăng bài tiết sulfatide qua nước tiểu. Trường hợp hoạt tính ARSA bình thường nhưng tăng sulfatide nước tiểu gợi ý khả năng thiếu hụt protein hoạt hóa sphingolipid B (Sap-B), cần thực hiện phân tích phân tử gen PSAP 13. Việc chẩn đoán chỉ dựa vào mức độ hoạt tính enzyme ARSA gặp khó khăn do sự tồn tại của tình trạng giả thiếu hụt enzyme ARSA. (Xem thêm mục ‘Đánh giá và chẩn đoán’ ở dưới.)

Chẩn đoán phân biệt – Chẩn đoán phân biệt MLD bao gồm giả thiếu hụt ARSA, thiếu hụt đa sulfatase (MSD) và các bệnh loạn dưỡng trắng chất myelin khác như loạn dưỡng vỏ thượng thận liên kết X, bệnh Alexander, bệnh Canavan, bệnh gangliosidosis (như thiếu hụt hexosaminidase A), bệnh Krabbe và bệnh Pelizaeus-Merzbacher; các bệnh này thường được phân biệt dựa trên đặc điểm lâm sàng, hình ảnh học thần kinh kết hợp với xét nghiệm di truyền. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)

Điều trị – Hiện chưa có phương pháp điều trị khỏi hoàn toàn MLD, nhưng ghép tế bào tạo máu đồng loài (HCT) có thể ngăn chặn hoặc làm chậm tiến triển các biểu hiện tại hệ thần kinh trung ương (CNS) ở những bệnh nhân chưa có triệu chứng hoặc ở giai đoạn sớm. Tuy nhiên, phương pháp này tiềm ẩn rủi ro cao về các biến chứng nặng hoặc tử vong. Chúng tôi áp dụng mô hình ra quyết định chung (shared decision-making) để xác định xem bệnh nhân có phù hợp để ghép tế bào tạo máu hay không. Phương pháp HCT kết hợp liệu pháp gen đã được phê duyệt tại Châu Âu. Các liệu pháp đang nghiên cứu khác bao gồm liệu pháp gen bằng virus hoặc liệu pháp enzyme. (Xem thêm mục ‘Điều trị’ ở dưới.)