Tắc ống lệ mũi bẩm sinh và nang túi lệ

TÓM TẮT

Tắc ống lệ mũi (NLD) bẩm sinh – Tắc ống lệ mũi bẩm sinh đơn thuần (hẹp ống lệ) xảy ra ở khoảng 6% trẻ sơ sinh và là nguyên nhân phổ biến nhất gây chảy nước mắt và tiết dịch mắt kéo dài ở trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ. Tình trạng này tự hồi phục ở khoảng 80% đến 90% trẻ. (Xem thêm ‘Dịch tễ học’ và ‘Diễn tiến tự nhiên’ ở dưới.)

Đặc điểm lâm sàng – Trẻ tắc ống lệ mũi bẩm sinh thường có tiền sử chảy nước mắt mạn tính hoặc ngắt quãng và có gỉ mắt bám trên lông mi (hình 3 và hình 2). Khi khám lâm sàng, thường thấy dải nước mắt (tear meniscus) tăng kích thước. Ấn túi lệ có thể gây trào ngược nước mắt và/hoặc dịch nhầy lên mắt qua điểm lệ. Đỏ kết mạc không phải là dấu hiệu điển hình. (Xem thêm ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)

Chẩn đoán – Chẩn đoán tắc ống lệ mũi bẩm sinh thường chỉ dựa vào bệnh sử và khám lâm sàng. Nếu các triệu chứng xuất hiện ngắt quãng và không có dấu hiệu chảy nước mắt bất thường hoặc gỉ mắt tại thời điểm thăm khám, có thể thực hiện nghiệm pháp nhuộm màu để giúp xác nhận chẩn đoán. (Xem thêm ‘Đánh giá và chẩn đoán’ ở dưới.)

Chẩn đoán phân biệt bao gồm các nguyên nhân gây chảy nước mắt kéo dài khác, được tóm tắt trong bảng (bảng 1). Việc không có các dấu hiệu và triệu chứng đi kèm giúp phân biệt tắc ống lệ mũi bẩm sinh với các nguyên nhân khác. (Xem thêm ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới và “Đánh giá trẻ bị chảy nước mắt và tiết dịch mắt kéo dài”.)

Chuyển tuyến – Hầu hết trẻ tắc ống lệ mũi bẩm sinh có thể được quản lý bởi bác sĩ chăm sóc sức khỏe ban đầu. Cần chuyển chuyên khoa mắt nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào sau đây (xem ‘Chỉ định chuyển tuyến’ ở dưới):

• Chẩn đoán không chắc chắn, đặc biệt khi nghi ngờ glôcôm trẻ em (xem “Glôcôm nguyên phát ở trẻ em”)
• Triệu chứng tắc ống lệ mũi kéo dài sau 6 đến 7 tháng tuổi (xem ‘Dịch tễ học’ ở dưới)
• Dấu hiệu và triệu chứng của viêm túi lệ cấp tính (xem ‘Nhiễm trùng’ ở dưới)
• Dấu hiệu của lệch chiết hoặc nhược thị (xem “Tật khúc xạ ở trẻ em” và “Nhược thị ở trẻ em: Phân loại, sàng lọc và đánh giá”)
• Các dấu hiệu lâm sàng gợi ý nang túi lệ (hình 1) (xem ‘Nang túi lệ’ ở dưới)

Xử trí ban đầu – Xử trí ban đầu cho tắc ống lệ mũi bẩm sinh thường là điều trị không phẫu thuật, bao gồm xoa túi lệ (hình 3) và theo dõi (sơ đồ 1). (Xem thêm ‘Xoa túi lệ’ ở dưới.)

Tiết dịch mắt nhầy mủ thường gặp ở trẻ tắc ống lệ mũi; nếu không có các dấu hiệu nhiễm trùng khác, điều này gợi ý tình trạng tăng sinh vi khuẩn trong vùng nước mắt ứ đọng tại túi lệ. Tình trạng này thường có thể xử lý bằng các biện pháp không dùng thuốc như rửa mắt và ép túi lệ mũi. Nếu các biện pháp này không hiệu quả và dịch nhầy mủ tiết ra nhiều trong ngày, chúng tôi khuyến cáo điều trị bằng kháng sinh tại chỗ (Khuyến cáo 2C). Các thuốc thường dùng bao gồm tobramycin sulfate 0,3%, polymyxin/trimethoprim, gentamicin, hoặc moxifloxacin 0,5%, nhỏ 1 giọt tối đa 4 lần/ngày trong 3 đến 5 ngày. (Xem thêm ‘Điều trị tăng sinh vi khuẩn’ ở dưới.)

Triệu chứng kéo dài – Đối với trẻ có triệu chứng tắc ống lệ mũi bẩm sinh kéo dài trên 6 đến 10 tháng tuổi, chúng tôi khuyến cáo thực hiện thông ống lệ tại phòng khám (hình 6) (Khuyến cáo 2B). Thủ thuật này được bác sĩ nhãn khoa thực hiện tại phòng khám với gây tê tại chỗ. Việc trì hoãn can thiệp cho đến khi trẻ lớn hơn (ví dụ: >12 tháng) là một lựa chọn hợp lý vì tắc ống lệ mũi có thể tự hồi phục ở nhiều bệnh nhân; tuy nhiên, thường cần gây mê toàn thân khi thực hiện thủ thuật ở độ tuổi này. Khi thực hiện dưới gây mê toàn thân, chúng tôi khuyến cáo nên đặt ống thông ống lệ mũi thay vì chỉ thông đơn thuần (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm ‘Tắc ống lệ mũi kéo dài sau 6 đến 7 tháng tuổi’ ở dưới.)

Nếu thủ thuật thông ống lệ ban đầu không thành công, các lựa chọn xử trí tiếp theo bao gồm thông ống lệ lần hai hoặc các thủ thuật thay thế (ví dụ: đặt ống thông ống lệ mũi hoặc tạo hình túi lệ bằng bóng – balloon dacryocystoplasty). (Xem thêm ‘Thất bại trong điều trị’ ở dưới.)

Nang túi lệ bẩm sinh – Nang túi lệ bẩm sinh (hoặc nang ống lệ mũi (hình 1)) ít gặp hơn so với tắc ống lệ mũi đơn thuần. Tình trạng này liên quan đến các biến chứng tiềm tàng nghiêm trọng, do đó cần chuyển tuyến kịp thời đến bác sĩ nhãn khoa. (Xem thêm ‘Nang túi lệ’ ở dưới.)

Nang túi lệ thường được phát hiện lúc sinh hoặc ngay sau khi sinh. Biểu hiện là một vùng sưng màu xanh tím ở vùng da phủ trên túi lệ và dây chằng góc trong bị đẩy lên trên (hình 1). (Xem thêm ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)

Trẻ có nang túi lệ cần được bác sĩ nhãn khoa thăm khám khẩn cấp do nguy cơ nhiễm trùng (viêm túi lệ cấp tính (hình 5) và các nhiễm trùng thứ phát khác) và/hoặc khó thở do tắc nghẽn mũi. (Xem thêm ‘Biến chứng’ ở dưới và ‘Xử trí’ ở dưới.)