Tiếp cận trẻ có chân chữ X

TÓM TẮT

Trục chi sinh lý bình thường – Trục chi dưới thay đổi theo một tiến trình có thể dự đoán được, từ vẹo trong (chân vòng kiềng) sang vẹo ngoài (chân chữ X) trong 7 năm đầu đời (hình 2 và hình 3). (Xem thêm mục ‘Trục chi sinh lý bình thường’ ở dưới.)

Nguyên nhân gây vẹo ngoài (chân chữ X)

• Vẹo ngoài sinh lý – Hầu hết trẻ nhỏ có chân chữ X là do vẹo ngoài sinh lý. Vẹo ngoài sinh lý được định nghĩa là góc chày-đùi nằm trong khoảng 2 độ lệch chuẩn so với giá trị trung bình theo độ tuổi. Các đặc điểm điển hình của vẹo ngoài sinh lý bao gồm: trẻ từ 2 đến 5 tuổi, vẹo ngoài đối xứng, chiều cao bình thường và không có triệu chứng. (Xem thêm mục ‘Vẹo ngoài sinh lý’ ở dưới.)
• Vẹo ngoài bệnh lý – Các nguyên nhân bệnh lý gây vẹo ngoài ở trẻ em bao gồm hậu chấn thương (ví dụ: gãy xương Cozen, gãy sụn tăng trưởng đầu dưới xương đùi hoặc đầu trên xương chày), còi xương, loạn sản xương, bệnh mucopolysaccharidosis và các khối u (bảng 1) 4. Các đặc điểm lâm sàng gợi ý vẹo ngoài bệnh lý được liệt kê trong bảng (bảng 2). (Xem thêm mục ‘Vẹo ngoài bệnh lý’ ở dưới.)

Chẩn đoán hình ảnh – Chúng tôi khuyến cáo chụp X-quang cho những trẻ có đặc điểm lâm sàng gợi ý vẹo ngoài bệnh lý (bảng 2). Phim X-quang cần chụp cả hai chân từ háng đến bàn chân, trong tư thế trẻ đứng và xương bánh chè hướng thẳng về phía trước (hình 3). (Xem thêm mục ‘X-quang’ ở dưới.)

Chỉ định chuyển tuyến – Chúng tôi khuyến cáo những trẻ có đặc điểm lâm sàng gợi ý vẹo ngoài bệnh lý (bảng 2) nên được chuyển đến phẫu thuật viên chỉnh hình và/hoặc chuyên gia khác tùy theo bệnh lý nghi ngờ (ví dụ: bác sĩ thận, bác sĩ nội tiết, bác sĩ di truyền, bác sĩ thấp khớp). (Xem thêm mục ‘Chỉ định chuyển tuyến’ ở dưới.)

Xử trí

• Vẹo ngoài sinh lý – Diễn tiến tự nhiên của vẹo ngoài sinh lý là sẽ tự cải thiện trong khoảng từ 4 đến 7 tuổi. Đối với trẻ dưới 10 tuổi có vẹo ngoài sinh lý, chúng tôi chỉ định theo dõi và trấn an người chăm sóc. Các dụng cụ chỉnh hình (nẹp, nẹp cố định, lót giày) không mang lại hiệu quả, không cần thiết và có thể gây ra những hệ lụy tiêu cực về tâm lý xã hội. (Xem thêm mục ‘Vẹo ngoài sinh lý’ và ‘Vẹo ngoài sinh lý’ ở dưới.)
• Vẹo ngoài bệnh lý – Việc xử trí vẹo ngoài bệnh lý tùy thuộc vào nguyên nhân cơ bản. Cần tối ưu hóa điều trị nội khoa cho bệnh lý nguyên phát (nếu có phương pháp điều trị nội khoa hiệu quả). Điều trị phẫu thuật chỉ được chỉ định cho những bệnh nhân vẫn còn biến dạng sau khi đã tối ưu hóa điều trị nội khoa. (Xem thêm mục ‘Vẹo ngoài bệnh lý’ ở dưới.)