Bán trật chỏm xương quay (khuỷu tay bị kéo): Đánh giá và xử trí

TÓM TẮT

Cơ chế chấn thương – Trật bán khớp chỏn quay (RHS; còn được gọi là “khuỷu tay bảo mẫu”, “trật khớp do kéo”, hoặc “di lệch dây chằng vòng”) thường xảy ra do lực kéo dọc trục trên cẳng tay đang sấp khi khuỷu tay ở tư thế duỗi. Khi cẳng tay bị kéo mạnh và đột ngột ở phía xa xương quay, một phần của dây chằng vòng sẽ trượt ra khỏi chỏn quay và kẹt vào khớp quay-cánh tay (hình 1 và hình 2). (Xem mục ‘Thuật ngữ và cơ chế chấn thương’ ở dưới).

Đánh giá và chẩn đoán – Chẩn đoán trật bán khớp chỏn quay được xác lập khi có tiền sử điển hình (ví dụ: bị kéo tay) và các dấu hiệu thăm khám đặc trưng (hình 3) ở trẻ dưới 5 tuổi. Lâm sàng cần đảm bảo không có các dấu hiệu đau chói tại điểm xương, bầm tím, biến dạng hoặc sưng nề gợi ý gãy xương trước khi tiến hành nắn chỉnh. (Xem mục ‘Đánh giá’ và ‘Chẩn đoán’ ở dưới).

Chẩn đoán hình ảnh – Phương pháp tiếp cận hình ảnh học tùy thuộc vào độ tuổi của trẻ (xem ‘Chẩn đoán hình ảnh’ ở dưới):

• Trẻ <5 tuổi – Đa số trẻ dưới 5 tuổi nghi ngờ trật bán khớp chỏn quay không cần chụp hình ảnh. Chụp X-quang quy ước khuỷu có thể được chỉ định cho một số bệnh nhân chọn lọc để loại trừ gãy xương hoặc trật khớp nếu có một hoặc nhiều yếu tố sau:
  • Cơ chế chấn thương đáng ngại (ví dụ: va đập trực tiếp hoặc chấn thương lực mạnh).
  • Không rõ cơ chế chấn thương ở trẻ nhũ nhi <6 tháng tuổi.
  • Thăm khám lâm sàng thấy đau chói tại xương, sưng nề hoặc biến dạng vùng cánh tay hoặc xương đòn, vượt quá phạm vi khu trú tại dây chằng vòng xương quay.
  • Nắn chỉnh không thành công mặc dù đã thử từ 2 đến 3 lần.
• Trẻ ≥5 tuổi – Trật bán khớp chỏn quay hiếm khi là nguyên nhân gây đau vùng trước-ngoài khuỷu và hạn chế vận động ở nhóm bệnh nhân này. Trừ khi có cơ chế bị kéo tay điển hình và dấu hiệu lâm sàng rõ ràng, thông thường cần chụp X-quang quy ước khuỷu trước khi thực hiện nắn chỉnh. (Xem mục ‘Chẩn đoán hình ảnh’ và ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới).

Gãy trên lồi cầu xương cánh tay không di lệch (loại I) là loại gãy xương được báo cáo thường gặp nhất ở trẻ em được chụp hình ảnh khi đánh giá trật bán khớp chỏn quay. (Xem mục ‘Chẩn đoán hình ảnh’ ở dưới).

Kỹ thuật nắn chỉnh – Đối với trẻ trật bán khớp chỏn quay, chúng tôi khuyến cáo nắn chỉnh bằng phương pháp siêu sấp (hyperpronation method) (hình 4) thay vì phương pháp ngửa/gấp (supination/flexion method) (hình 5) (Khuyến cáo 2C). Phương pháp siêu sấp có tỷ lệ thành công ngay lần thử đầu tiên cao hơn. Tuy nhiên, kỹ thuật ngửa/gấp vẫn là một lựa chọn hợp lý nếu lâm sàng thành thạo kỹ thuật này hơn. Khi nắn chỉnh thành công, bệnh nhân sẽ giảm đau nhanh chóng và phục hồi toàn bộ tầm vận động của cánh tay trong vòng 15 đến 20 phút. (Xem mục ‘Nắn chỉnh trật bán khớp chỏn quay’ ở dưới).

Xử trí – Đối với trẻ có các dấu hiệu lâm sàng điển hình của trật bán khớp chỏn quay, bao gồm cả những trẻ chấn thương tái phát, xử trí ban đầu là tiến hành nắn chỉnh theo sơ đồ (sơ đồ 1). Việc chăm sóc tiếp theo tùy thuộc vào kết quả nắn chỉnh:

• Nắn chỉnh thành công – Sau khi nắn chỉnh thành công, không cần điều trị thêm, không cần cố định, hạn chế vận động hay tái khám. Người chăm sóc cần được hướng dẫn tránh:
  • Kéo tay trẻ đột ngột
  • Nhấc trẻ lên bằng cách nắm bàn tay hoặc cổ tay
  • Cởi áo khoác và áo sơ mi một cách thô bạo
• Nắn chỉnh không thành công – Hướng xử trí cho bệnh nhân nắn chỉnh không thành công tùy thuộc vào kết quả chẩn đoán hình ảnh (xem mục ‘Xử trí và theo dõi’ và ‘Thông tin cho bệnh nhân’ ở dưới):
  • Có hình ảnh gãy xương – Hội chẩn bác sĩ chấn thương chỉnh hình; thời điểm đánh giá tùy thuộc vào loại gãy và mức độ di lệch. (Xem mục ‘Chẩn đoán phân biệt’ và ‘Chỉ định hội chẩn hoặc chuyển tuyến chuyên khoa’ ở dưới).
  • Không thấy gãy xương – Đeo đai treo tay và cho xuất viện, kèm theo điều trị giảm đau triệu chứng (ví dụ: ibuprofen hoặc thuốc kháng viêm không steroid khác nếu không có chống chỉ định) và chườm lạnh nếu bệnh nhân dung nạp để giảm sưng nề tại chỗ.

Đa số những bệnh nhân này sẽ cải thiện với điều trị triệu chứng; cần tái khám với bác sĩ chăm sóc ban đầu hoặc bác sĩ chấn thương chỉnh hình nếu không cải thiện sau 2 đến 3 ngày. (Xem mục ‘Chỉ định hội chẩn hoặc chuyển tuyến chuyên khoa’ và ‘Bệnh nhân nắn chỉnh ban đầu thất bại’ ở dưới).