Ngộ độc Ethanol ở trẻ em: Đặc điểm lâm sàng, đánh giá và xử trí

TÓM TẮT

Đánh giá lâm sàng

Lâm sàng viên cần nhanh chóng xác định chất uống vào là ethanol hay một trong các loại cồn độc (ví dụ: methanol, ethylene glycol). Nếu xác nhận chỉ ngộ độc ethanol, cần đánh giá xem trẻ nhũ nhi hoặc trẻ nhỏ có uống đủ lượng ethanol để nồng độ đỉnh trong huyết thanh $\ge 50$ mg/dL (11 mmol/L) hay không, vì đây là ngưỡng có thể gây hạ đường huyết nghiêm trọng. (Xem “Ngộ độc ethanol ở trẻ em: Dịch tễ học, ước tính độc tính và tác động độc hại”, phần ‘Ước tính nồng độ ethanol trong huyết thanh’ và “Ngộ độc methanol và ethylene glycol: Dược lý học, biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán”.)

Ngộ độc ethanol thường biểu hiện qua trạng thái lờ đờ, hôn mê, mất điều hòa vận động, nói ngọng, hạ thân nhiệt, nhịp tim chậm, tụt huyết áp và ức chế hô hấp (bảng 3). Hơi thở thường có mùi ngọt nồng đặc trưng. (Xem ‘Khám thực thể’ và ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)

Các đặc điểm quan trọng khác của ngộ độc ethanol bao gồm co giật do hạ đường huyết (đặc biệt ở trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ) và các dấu hiệu mất nước giảm thể tích do nôn và đa niệu. (Xem “Ngộ độc ethanol ở trẻ em: Dịch tễ học, ước tính độc tính và tác động độc hại”, phần ‘Hạ đường huyết do ethanol’.)

Chẩn đoán – Tiền sử uống cồn do người chăm sóc hoặc bệnh nhân cung cấp, kết hợp với các dấu hiệu thực thể đặc trưng, thường là đủ để chẩn đoán ngộ độc ethanol. Việc phát hiện ethanol trong hơi thở hoặc huyết thanh giúp xác nhận thêm và hỗ trợ phân biệt ngộ độc ethanol với các nguyên nhân gây rối loạn tri giác khác. (Xem ‘Đánh giá’ và ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)

Chẩn đoán phân biệt – Tất cả trẻ em và thanh thiếu niên có rối loạn tri giác cần được đo nhanh đường huyết và đánh giá các dấu hiệu chấn thương sọ não bên ngoài. Ở những bệnh nhân có khả năng cao có chấn thương sọ não dựa trên các phát hiện lâm sàng, có thể chỉ định chụp cắt lớp vi tính (CT) đầu. Ngay cả khi ngộ độc ethanol đã được xác nhận bằng xét nghiệm huyết thanh hoặc hơi thở, vẫn không được loại trừ khả năng đồng ngộ độc với các thuốc an thần, gây ngủ hoặc opioid. (Xem ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)

Xử trí

Chăm sóc hỗ trợ – Xử trí ức chế hô hấp, hạ đường huyết, giảm thể tích và hạ thân nhiệt là những can thiệp then chốt để đảm bảo kết cục tốt cho trẻ em và thanh thiếu niên có triệu chứng ngộ độc ethanol. (Xem ‘Chăm sóc hỗ trợ’ ở dưới.)

Tất cả trẻ biểu hiện các dấu hiệu ngộ độc ethanol nặng (ví dụ: hôn mê, ức chế hô hấp và hạ đường huyết) cần được theo dõi tại bệnh viện hoặc nhập viện. (Xem ‘Bệnh nhân có triệu chứng’ ở dưới.)

Khử độc đường tiêu hóa – Chúng tôi khuyến cáo không thực hiện các thủ thuật làm sạch dạ dày (rửa dạ dày hoặc dùng syrup ipecac) cho trẻ em hoặc thanh thiếu niên uống phải ethanol (Khuyến cáo 1B). Ngoài ra, không dùng than hoạt tính (AC) cho trẻ chỉ uống ethanol. Việc quyết định dùng AC cho bệnh nhân đồng ngộ độc với các chất khác tùy thuộc vào thời gian kể từ khi uống và hiệu quả tiềm năng của AC trong việc ngăn chặn độc tính của chất cụ thể đó. (Xem ‘Khử độc đường tiêu hóa’ ở dưới.)

Thuốc giải độc – Bệnh nhân ức chế hô hấp nặng cần can thiệp đường thở xâm lấn hoặc có tình trạng huyết động không ổn định cần được đánh giá thêm về các chất đồng ngộ độc và cân nhắc dùng naloxone theo kinh nghiệm. (Xem ‘Thuốc giải độc’ ở dưới.)

Bệnh nhân không triệu chứng – Chúng tôi khuyến cáo trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ không triệu chứng nhưng có lượng ethanol uống vào đủ để gây nồng độ đỉnh trong huyết thanh > 50 mg/dL (11 mmol/L) cần được đo nhanh đường huyết (máy tính 1). Những bệnh nhân này cần được theo dõi tại cơ sở y tế ít nhất 6 giờ sau khi uống và thực hiện ít nhất một lần đo đường huyết nhanh trước khi xuất viện. Một số lâm sàng viên có thể chọn đánh giá hạ đường huyết cho tất cả trẻ nhỏ tiếp xúc với ethanol bất kể tiền sử uống. (Xem ‘Bệnh nhân không triệu chứng’ ở dưới.)

Trẻ không có triệu chứng trong 6 giờ sau khi tiếp xúc với lượng ethanol hạn chế có thể được cho về nhà nếu đảm bảo được sự theo dõi sát sao trong môi trường gia đình ổn định và có khả năng quay lại cơ sở y tế nhanh chóng khi cần thiết. (Xem ‘Bệnh nhân không triệu chứng’ ở dưới.)

Bệnh nhân uống ethanol với ý định tự gây hại cần được đánh giá sức khỏe tâm thần, đo nồng độ acetaminophen trong huyết thanh và đánh giá kỹ lưỡng các chất đồng ngộ độc khác. (Xem ‘Quá liều cố ý’ ở dưới.)