TÓM TẮT
Khớp khuỷu – Khớp khuỷu là một khớp bản lề phức hợp bao gồm ba khớp thành phần (hình 1) (xem thêm mục ‘Khớp khuỷu’ ở dưới):
- Khớp cánh tay – trụ: Nằm giữa ròng rọc xương cánh tay và mỏm khuỷu xương trụ
- Khớp cánh tay – quay: Nằm giữa chỏm xương cánh tay và chỏm xương quay
- Khớp quay – trụ: Nằm giữa đầu gần xương quay và xương trụ
Quá trình cốt hóa bình thường – Ở trẻ em, có sáu trung tâm cốt hóa xuất hiện tùy theo độ tuổi và giới tính của trẻ (bảng 1). Các trung tâm cốt hóa thứ cấp này sau đó sẽ hợp nhất để tạo thành xương khớp khuỷu trưởng thành (hình 11A-B). Có thể sử dụng từ viết tắt sau đây như một mẹo ghi nhớ về thứ tự xuất hiện của chúng trên X-quang (hình 3). (Xem thêm ‘Các trung tâm cốt hóa’ và ‘Cốt hóa bình thường’ ở dưới.)
- C – Capitellum (Chỏm xương cánh tay)
- R – Radial head (Chỏm xương quay)
- I – Internal epicondyle (Mỏm lồi cầu trong)
- T – Trochlea (Ròng rọc xương cánh tay)
- O – Olecranon (Mỏm khuỷu)
- E – External epicondyle (Mỏm lồi cầu ngoài)
Các tư thế X-quang – Cần chỉ định chụp X-quang cho trẻ có biểu hiện đau khu trú hoặc sưng nề vùng khuỷu, hoặc khi có chấn thương đã biết hoặc nghi ngờ. Phim X-quang quy ước phải bao gồm ít nhất hai tư thế: tư thế trước – sau (AP) khi duỗi và tư thế nghiêng khi gấp 90 độ (hình 1 và hình 6). (Xem thêm ‘Các tư thế X-quang quy ước’ ở dưới.)
Việc chụp phim đối chiếu với khớp khuỷu không tổn thương có thể hữu ích để phân biệt gãy xương với các trung tâm cốt hóa bình thường ở trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ trong các trường hợp gãy lồi cầu hoặc mỏm lồi cầu xương cánh tay. (Xem ‘Cốt hóa bình thường’ ở dưới.)
Đường humeral trước – Ở khớp khuỷu bình thường, một đường kẻ dọc theo vỏ trước xương cánh tay sẽ cắt qua 1/3 giữa của chỏm xương cánh tay (hình 1). Vì cơ chế chấn thương khớp khuỷu phổ biến nhất là quá duỗi, nên khi có gãy xương, đầu xa xương cánh tay thường di lệch ra sau, khiến đường humeral trước đi qua 1/3 trước của chỏm xương cánh tay hoặc không cắt qua chỏm xương cánh tay (hình 3). (Xem ‘Đường humeral trước’ ở dưới.)
Sự thẳng hàng của chỏm xương quay – Trên tất cả các tư thế chụp, chỏm xương quay phải hướng về phía chỏm xương cánh tay 3. Nhà lâm sàng nên nghi ngờ trật khớp khuỷu, gãy lồi cầu ngoài hoặc gãy Monteggia khi nhận thấy chỏm xương quay bị trật (hình 1 và hình 4). (Xem ‘Sự thẳng hàng của chỏm xương quay’ ở dưới.)
Gối mỡ – Gối mỡ trước và gối mỡ sau nằm giữa bao khớp và đầu xa xương cánh tay (hình 2). Việc nhìn thấy gối mỡ sau hoặc sự di lệch của gối mỡ trước trên phim X-quang là dấu hiệu gián tiếp của xuất huyết hoặc tràn dịch khớp khuỷu, thường do một gãy xương kín gây ra (hình 7 và hình 5). (Xem ‘Gối mỡ’ ở dưới.)
Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác – Các chẩn đoán hình ảnh bổ sung (ví dụ: siêu âm, cộng hưởng từ, chụp khớp) hiếm khi cần thiết trong điều trị gãy xương khuỷu ở trẻ em, nhưng có thể hữu ích trong một số trường hợp chọn lọc như:
- Trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ
- Dị vật mô mềm trong khớp
- Gãy lồi cầu
- Gãy xuyên sụn tăng trưởng đầu xa xương cánh tay