TÓM TẮT
Cân nhắc chung – Việc điều trị nám da thường gặp nhiều thách thức, với tỷ lệ đáp ứng không hoàn toàn cao và thường xuyên tái phát. Hầu hết các trường hợp đòi hỏi một phương pháp tiếp cận đa mô thức, bao gồm bảo vệ da khỏi ánh sáng, sử dụng chất làm sáng da, tẩy tế bào chết, chất chống oxy hóa và các thủ thuật tái tạo bề mặt da, tùy thuộc vào đặc điểm của từng bệnh nhân và biểu hiện lâm sàng. Việc ngụy trang bằng mỹ phẩm có thể giảm thiểu tác động tâm lý xã hội và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. (Xem thêm ‘Các cân nhắc trước điều trị’, ‘Tiếp cận của chúng tôi’ và ‘Ngụy trang bằng mỹ phẩm’ ở dưới.)
Tiếp cận điều trị (sơ đồ 1)
Bảo vệ da khỏi ánh sáng – Bảo vệ da nghiêm ngặt, bao gồm tránh nắng, mặc quần áo chống nắng và sử dụng kem chống nắng phổ rộng hàng ngày với chỉ số SPF từ 50 trở lên, là thành phần thiết yếu trong quản lý nám da. Các chế phẩm có màu (kem chống nắng có màu) chứa sắt oxit giúp bảo vệ da tốt hơn trước ánh sáng nhìn thấy và có thể dùng để ngụy trang trong cả giai đoạn điều trị hoạt động và điều trị duy trì. Kem chống nắng cần được thoa với lượng đủ vào buổi sáng và thoa lại mỗi hai đến ba giờ khi ở ngoài trời. (Xem thêm ‘Bảo vệ da khỏi ánh sáng’ và ‘Ngụy trang bằng mỹ phẩm’ ở dưới.)
Nám nhẹ – Đối với bệnh nhân nám nhẹ, chúng tôi đề xuất sử dụng kem hydroquinone 4% là liệu pháp hàng đầu thay vì các hoạt chất không chứa hydroquinone (Khuyến cáo 2C). Hydroquinone có thể được thoa lên vùng da tổn thương một hoặc hai lần mỗi ngày trong vòng hai đến bốn tháng và tối đa là sáu tháng. Các chất làm sáng da không chứa hydroquinone (ví dụ: axit azelaic, axit kojic, niacinamide) dùng đơn độc hoặc phối hợp (bảng 1) có thể được dùng làm liệu pháp hàng đầu thay thế, đặc biệt ở những bệnh nhân không dung nạp hoặc có tiền sử dị ứng với hydroquinone. (Xem thêm ‘Nám nhẹ’ ở dưới.)
Nám trung bình đến nặng – Đối với bệnh nhân nám mức độ trung bình đến nặng, chúng tôi đề xuất sử dụng kem phối hợp ba thành phần fluocinolone-hydroquinone-tretinoin (TCC) thay vì chỉ dùng kem hydroquinone 4% trong điều trị ban đầu (Khuyến cáo 2B). Kem được thoa mỗi tối trong vòng hai đến sáu tháng. (Xem thêm ‘Nám trung bình đến nặng’ ở dưới.)
Nám kháng trị với liệu pháp tại chỗ – Các liệu pháp bước hai cho trường hợp nám kháng trị với điều trị tại chỗ bao gồm:
- Peel da hóa học – Peel da nông (axit glycolic, các alpha-hydroxy acid khác, axit salicylic, Jessner’s peel và axit trichloroacetic (bảng 2)) là một lựa chọn điều trị cho bệnh nhân nám không đáp ứng với các liệu pháp làm sáng da tại chỗ đơn thuần. Thông thường cần thực hiện nhiều buổi peel (khoảng 5 đến 6 buổi) cách nhau từ hai đến bốn tuần. Việc sử dụng thường xuyên hydroquinone hoặc các chất làm sáng không chứa hydroquinone nên được duy trì giữa các buổi peel (bảng 1). (Xem thêm ‘Nám kháng trị với liệu pháp tại chỗ’ ở dưới.)
- Liệu pháp laser/ánh sáng – Laser và liệu pháp ánh sáng là lựa chọn bước ba cho bệnh nhân nám, phù hợp khi các điều trị tại chỗ và peel da hóa học không mang lại cải thiện thỏa đáng (sơ đồ 1). Các phương pháp này cần được thực hiện hết sức cẩn trọng, đặc biệt ở bệnh nhân có làn da sẫm màu để giảm thiểu nguy cơ tăng sắc tố sau viêm. (Xem thêm ‘Liệu pháp laser và ánh sáng’ ở dưới.)
Phòng ngừa tái phát – Sử dụng kiên trì kem chống nắng phổ rộng và chống ánh sáng nhìn thấy, kết hợp với điều trị duy trì bằng các chất làm sáng không chứa hydroquinone (bảng 1) có thể giúp ngăn ngừa tái phát nám. Ngoài ra, việc sử dụng ngắt quãng kem hydroquinone 4% hoặc kem TCC (fluocinolone-hydroquinone-tretinoin) hai lần mỗi tuần có thể được đưa vào phác đồ duy trì để giữ kết quả điều trị. (Xem thêm ‘Liệu pháp duy trì và phòng ngừa tái phát’ ở dưới.)