Biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán nhiễm Legionella

TÓM TẮT

Bệnh Legionnaires (Viêm phổi Legionella) − Viêm phổi là biểu hiện lâm sàng thường gặp nhất của nhiễm Legionella và được gọi là bệnh Legionnaires. Bệnh có thể khởi phát rải rác hoặc theo đợt dịch, thường liên quan đến tình trạng ô nhiễm nguồn nước tại các cơ sở quy mô lớn như bệnh viện, khách sạn hoặc các tòa nhà chung cư. (Xem thêm ‘Bệnh Legionnaires (Viêm phổi Legionella)’ ở dưới và “Vi sinh vật học, dịch tễ học và bệnh sinh của nhiễm Legionella “, phần ‘Dịch tễ học’.)

Đặc điểm lâm sàng tương tự các thể viêm phổi khác − Viêm phổi do Legionella có biểu hiện lâm sàng và hình ảnh X-quang tương tự như các thể viêm phổi khác. Mặc dù không có dấu hiệu hay triệu chứng đặc hiệu để phân biệt hoàn toàn bệnh Legionnaires với các thể viêm phổi khác, nhưng một số đặc điểm gợi ý bao gồm (xem ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới):

• Các triệu chứng tiêu hóa như buồn nôn, nôn và tiêu chảy
• Hạ natri máu
• Tăng men gan (transaminase)
• Nồng độ CRP > 100 mg/L
• Không đáp ứng với điều trị đơn trị liệu bằng beta-lactam

Mức độ nghiêm trọng đa dạng − Bệnh Legionnaires có diễn tiến từ nhẹ đến nặng. Tỷ lệ tử vong ước tính dao động từ khoảng 1% đến 10%. (Xem ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)

Chỉ định xét nghiệm

Tất cả bệnh nhân viêm phổi cộng đồng (CAP) nhập viện − Vì chẩn đoán sớm và điều trị kháng sinh thích hợp giúp cải thiện tiên lượng cho bệnh nhân, chúng tôi thường chỉ định xét nghiệm Legionella cho tất cả bệnh nhân viêm phổi cộng đồng (CAP) mức độ trung bình đến nặng hoặc những bệnh nhân CAP cần nhập viện. (Xem ‘Đối tượng cần xét nghiệm’ ở dưới.)

Bệnh nhân viêm phổi có tiền sử hoặc nghi ngờ tiếp xúc − Chúng tôi cũng thực hiện xét nghiệm cho bất kỳ bệnh nhân CAP hoặc viêm phổi bệnh viện nào có tiền sử hoặc nghi ngờ tiếp xúc với Legionella (ví dụ: trong các đợt dịch), cũng như những bệnh nhân suy giảm miễn dịch mắc CAP vốn có nguy cơ nhiễm trùng cao và/hoặc dễ gặp biến chứng nặng. (Xem ‘Khi nào nghi ngờ nhiễm Legionella’ ở dưới và ‘Đối tượng cần xét nghiệm’ ở dưới.)

Lựa chọn xét nghiệm

PCR (Ưu tiên) − Khi xét nghiệm tìm Legionella ở bệnh nhân viêm phổi, chúng tôi ưu tiên sử dụng phản ứng chuỗi polymerase (PCR) trên bệnh phẩm đường hô hấp dưới (ví dụ: đờm hoặc dịch rửa phế quản phế nang) vì PCR có độ chính xác chẩn đoán cao và phát hiện được tất cả các loài cũng như nhóm huyết thanh Legionella (bảng 1). (Xem ‘Tiếp cận xét nghiệm’ ở dưới và ‘Phản ứng chuỗi polymerase’ ở dưới.)

Xét nghiệm kháng nguyên nước tiểu (Thay thế) − Nếu không có PCR hoặc không thể lấy được đờm, xét nghiệm kháng nguyên nước tiểu là một lựa chọn thay thế chấp nhận được, đặc biệt ở những vùng có tỷ lệ lưu hành L. pneumophila nhóm huyết thanh 1 cao như tại Hoa Kỳ. (Xem ‘Tiếp cận xét nghiệm’ ở dưới và ‘Xét nghiệm kháng nguyên Legionella nước tiểu’ ở dưới.)

Hạn chế của xét nghiệm kháng nguyên nước tiểu − Do xét nghiệm kháng nguyên nước tiểu chỉ phát hiện được L. pneumophila serotype 1, chúng tôi thường chỉ định PCR hoặc nuôi cấy bệnh phẩm đường hô hấp dưới khi kết quả kháng nguyên nước tiểu âm tính nhưng vẫn nghi ngờ nhiễm Legionella. (Xem ‘Tiếp cận xét nghiệm’ ở dưới và ‘Nuôi cấy’ ở dưới.)

Sốt Pontiac − Sốt Pontiac thường được chẩn đoán lâm sàng trong các đợt dịch. Việc xác nhận vi sinh thường không cần thiết vì các triệu chứng tự giới hạn. (Xem ‘Sốt Pontiac’ ở dưới.)

Nhiễm trùng ngoài phổi − Nhiễm trùng ngoài phổi do Legionella gây ra hiếm gặp nhưng đã được báo cáo, bao gồm viêm mô tế bào, áp xe da, viêm khớp nhiễm khuẩn, viêm cơ tim bao tim, viêm nội tâm mạc, viêm màng não và viêm phúc mạc. Hầu hết các trường hợp nhiễm trùng ngoài phổi xảy ra trên bệnh nhân suy giảm miễn dịch. Chẩn đoán yêu cầu phát hiện vi khuẩn bằng nuôi cấy hoặc PCR từ mô tại vị trí tổn thương. (Xem ‘Bệnh Legionella ngoài phổi’ ở dưới.)