TÓM TẮT
- Chẩn đoán rối loạn lưỡng cực – Rối loạn lưỡng cực đặc trưng bởi các giai đoạn hưng cảm (bảng 1), hưng cảm nhẹ (bảng 2) và trầm cảm nặng (bảng 3). (Xem thêm mục ‘Thuật ngữ’ ở dưới và “Rối loạn lưỡng cực ở người trưởng thành: Đánh giá và chẩn đoán”, phần ‘Chẩn đoán’.)
- Định nghĩa giai đoạn hậu sản – Các giai đoạn rối loạn khí sắc lưỡng cực hậu sản khởi phát trong một khoảng thời gian giới hạn sau khi sinh con sống; định nghĩa về thời kỳ hậu sản dao động từ 1 đến 12 tháng đầu sau sinh. (Xem thêm “Rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ hậu sản: Dịch tễ học, đặc điểm lâm sàng, đánh giá và chẩn đoán”, phần ‘Định nghĩa về giai đoạn hậu sản’.)
- Nuôi dưỡng trẻ sơ sinh – Những bệnh nhân rối loạn lưỡng cực sau sinh được điều trị bằng thuốc và có đủ nguồn lực thường được khuyến khích cho trẻ uống sữa công thức để tránh tiếp xúc với thuốc qua sữa mẹ. Tuy nhiên, nuôi con bằng sữa mẹ vẫn là một lựa chọn hợp lý; chúng tôi cố gắng sử dụng các loại thuốc tương thích với việc cho con bú và dùng liều ở mức thấp nhất của khoảng điều trị. (Xem thêm mục ‘Nuôi dưỡng trẻ sơ sinh’ ở dưới.)
- Bệnh nhân trong giai đoạn bình ổn (Euthymic)
- Bệnh nhân không cho con bú
Đối với những bệnh nhân lưỡng cực đang trong giai đoạn bình ổn, đang điều trị duy trì trong khi sinh và không cho con bú, chúng tôi tiếp tục duy trì các thuốc hiện tại sau sinh để ngăn ngừa hoặc trì hoãn sự tái phát của các giai đoạn rối loạn khí sắc. Tuy nhiên, nên giảm liều lượng. Đối với bệnh nhân ngưng điều trị duy trì trước khi thụ thai hoặc trong thai kỳ, không dùng thuốc tại thời điểm sinh và không cho con bú, chúng tôi thường khôi phục phác đồ trước đó sau khi sinh khi tình trạng y tế của bệnh nhân đã ổn định. (Xem thêm mục ‘Bệnh nhân không cho con bú’ ở dưới.)
Đối với những bệnh nhân lưỡng cực hậu sản trong giai đoạn bình ổn, không điều trị duy trì trước khi thụ thai hoặc trong thai kỳ và không cho con bú, chúng tôi đề xuất điều trị duy trì bằng lithium hơn là các thuốc khác (Khuyến cáo 2B). Tuy nhiên, lamotrigine là một lựa chọn thay thế hợp lý. Những bệnh nhân không đáp ứng hoặc không dung nạp lithium và lamotrigine có thể được điều trị bằng risperidone, aripiprazole, divalproex, quetiapine, olanzapine hoặc carbamazepine. (Xem thêm mục ‘Bệnh nhân không cho con bú’ ở dưới.)
- Bệnh nhân cho con bú
Đối với bệnh nhân lưỡng cực hậu sản trong giai đoạn bình ổn, đã ngưng điều trị duy trì trước khi thụ thai hoặc trong thai kỳ, không dùng thuốc tại thời điểm sinh và đang cho con bú, chúng tôi thường khôi phục phác đồ trước đó sau khi sinh khi tình trạng y tế ổn định, với điều kiện các thuốc này tương thích với việc nuôi con bằng sữa mẹ. Đối với bệnh nhân đang điều trị duy trì trong khi sinh và cho con bú, chúng tôi thường tiếp tục phác đồ tương tự sau sinh, miễn là các thuốc tương thích với việc cho con bú. (Xem thêm mục ‘Bệnh nhân cho con bú’ ở dưới.)
Đối với bệnh nhân lưỡng cực hậu sản trong giai đoạn bình ổn đang cho con bú, những người chưa từng điều trị duy trì hoặc từng dùng các thuốc duy trì trước thụ thai/trong thai kỳ nhưng thường bị tránh dùng khi cho con bú, chúng tôi đề xuất dùng valproate hoặc carbamazepine hơn là các thuốc khác (Khuyến cáo 2B). Những bệnh nhân không đáp ứng hoặc không dung nạp valproate và carbamazepine có thể được điều trị bằng risperidone, aripiprazole, quetiapine hoặc olanzapine. (Xem thêm mục ‘Bệnh nhân cho con bú’ ở dưới.)
- Bệnh nhân không cho con bú
- Hưng cảm loạn thần – Đối với bệnh nhân hưng cảm loạn thần hậu sản, chúng tôi đề xuất thuật toán điều trị tuần tự bốn bước thay vì các phác đồ điều trị khác (Khuyến cáo 2C). Bệnh nhân bắt đầu từ bước 1 và tiến triển qua từng bước cho đến khi có đáp ứng:
- Bước 1: Đơn trị liệu bằng benzodiazepine trong tối đa ba đêm.
- Bước 2: Kết hợp benzodiazepine và một thuốc chống loạn thần trong hai tuần.
- Bước 3: Phối hợp benzodiazepine, thuốc chống loạn thần và lithium trong 10 tuần.
- Bước 4: Điều trị sốc điện (ECT).
- Hưng cảm không loạn thần, hưng cảm nhẹ hoặc trầm cảm nặng
- Bệnh nhân không cho con bú – Việc điều trị hưng cảm, hưng cảm nhẹ và trầm cảm nặng lưỡng cực ở bệnh nhân hậu sản không cho con bú tương tự như điều trị ở bệnh nhân không trong giai đoạn hậu sản. (Xem “Hưng cảm và hưng cảm nhẹ lưỡng cực ở người trưởng thành: Lựa chọn điều trị dược lý” và “Trầm cảm nặng lưỡng cực ở người trưởng thành: Lựa chọn điều trị”.)
- Bệnh nhân cho con bú
Đối với bệnh nhân cho con bú hưng cảm (không loạn thần) hoặc hưng cảm nhẹ, chúng tôi đề xuất dùng haloperidol hơn là các thuốc khác (Khuyến cáo 2B). Những bệnh nhân không đáp ứng hoặc không dung nạp haloperidol có thể được điều trị bằng risperidone hoặc olanzapine. (Xem thêm mục ‘Bệnh nhân cho con bú’ ở dưới.)
Đối với bệnh nhân cho con bú trầm cảm nặng lưỡng cực, chúng tôi đề xuất dùng valproate hơn là các thuốc khác (Khuyến cáo 2B). Những bệnh nhân không đáp ứng hoặc không dung nạp valproate có thể được điều trị bằng quetiapine hoặc olanzapine. (Xem thêm mục ‘Bệnh nhân cho con bú’ ở dưới.)