Bệnh Wilson: Biểu hiện lâm sàng, chẩn đoán và diễn tiến tự nhiên

TÓM TẮT

Tổng quan – Bệnh Wilson (còn gọi là thoái hóa gan – nhân bèo) là một rối loạn di truyền trong chuyển hóa đồng, dẫn đến suy giảm chức năng của protein vận chuyển đồng nội bào ATP7B. Việc giảm bài tiết đồng qua mật khiến đồng tích tụ tại gan và các mô khác (ví dụ: não, giác mạc). Hầu hết bệnh nhân đều có tổn thương gan, biểu hiện đa dạng từ những bất thường không triệu chứng trên xét nghiệm sinh hóa gan (ví dụ: tăng aminotransferase huyết thanh) đến xơ gan hoặc tổn thương/suy gan cấp. (Xem thêm mục ‘Giới thiệu’ ở dưới.)

Đặc điểm lâm sàng – Phần lớn bệnh nhân bệnh Wilson được chẩn đoán trong độ tuổi từ 3 đến 55, tuy nhiên bệnh cũng đã được ghi nhận ở những bệnh nhân trẻ hơn hoặc thậm chí ở bệnh nhân trong thập kỷ thứ tám của cuộc đời. (Xem thêm mục ‘Tuổi khởi phát triệu chứng’ ở dưới.)

Phổ biểu hiện của bệnh rất rộng, từ những bệnh nhân không có triệu chứng đến những người có các triệu chứng liên quan đến gan, thần kinh và/hoặc tâm thần:

• Bệnh lý gan – Tại thời điểm chẩn đoán, hầu hết bệnh nhân đều có một mức độ tổn thương gan nhất định, từ những bất thường sinh hóa gan không triệu chứng đến xơ gan hoặc tổn thương gan cấp. (Xem thêm mục ‘Bệnh lý gan’ ở dưới.)
• Triệu chứng thần kinh – Các biểu hiện thần kinh thường gặp bao gồm khó phát âm và rối loạn vận động (ví dụ: bất thường dáng đi, loạn trương lực cơ, run, hội chứng Parkinson). (Xem thêm mục ‘Tổn thương thần kinh’ ở dưới.)
• Triệu chứng tâm thần – Các triệu chứng tâm thần thường không đặc hiệu, bao gồm rối loạn khí sắc, loạn thần, rối loạn giấc ngủ và thay đổi nhận thức. (Xem thêm mục ‘Triệu chứng tâm thần’ ở dưới.)
• Các biểu hiện khác – Các biểu hiện lâm sàng và xét nghiệm khác bao gồm vòng Kayser-Fleischer (hình 2) và thiếu máu tán huyết không do miễn dịch (Coombs âm tính). (Xem thêm mục ‘Tổn thương mắt’ và ‘Tán huyết’ ở dưới.)

Khi nào nghi ngờ bệnh Wilson – Có thể nghi ngờ bệnh Wilson ở những bệnh nhân có bất kỳ đặc điểm nào sau đây (xem mục ‘Khi nào nghi ngờ bệnh Wilson’ ở dưới):

• Bất thường sinh hóa gan không rõ nguyên nhân (ví dụ: tăng aminotransferase), đặc biệt nếu đi kèm với các triệu chứng thần kinh hoặc tâm thần.
• Ceruloplasmin thấp (<17 đến 20 mg/dL [<170 đến 200 mg/L], nghi ngờ cao hơn nếu ceruloplasmin <14 mg/dL [<140 mg/L]).
• Có người thân trực hệ (độ 1) mắc bệnh Wilson.
• Các đặc điểm khác gợi ý quá tải đồng (ví dụ: bệnh gan mạn tính không rõ nguyên nhân, các triệu chứng thần kinh không giải thích được như khó phát âm, bất thường dáng đi).

Đánh giá chẩn đoán – Các xét nghiệm chẩn đoán ban đầu bao gồm khám đèn khe giác mạc (hoặc chụp cắt lớp quang học phân đoạn trước), định lượng đồng niệu 24 giờ và định lượng ceruloplasmin huyết thanh (bảng 1). Sinh thiết gan không phải lúc nào cũng cần thiết vì chẩn đoán có thể được xác lập ở một số bệnh nhân thông qua các xét nghiệm không xâm lấn và khám mắt (sơ đồ 1 và sơ đồ 2). (Xem thêm mục ‘Đánh giá chẩn đoán’ ở dưới.)

Đối với những bệnh nhân vẫn nghi ngờ bệnh nhưng chưa thể xác chẩn dựa trên các xét nghiệm ban đầu, các nghiên cứu bổ sung bao gồm sinh thiết gan để đánh giá nồng độ đồng trong gan và/hoặc xét nghiệm di truyền phân tử để tìm các biến thể gây bệnh ảnh hưởng đến cả hai alen của gen ATP7B.

Diễn tiến bệnh – Tiên lượng cho những bệnh nhân đạt được mức khử độc đồng trước khi tiến triển thành xơ gan và duy trì được cân bằng đồng bình thường là rất tốt. (Xem thêm “Bệnh Wilson: Điều trị”.)

Mặc dù tuổi thọ của những bệnh nhân bệnh Wilson không được điều trị vẫn chưa chắc chắn, nhưng việc thiếu điều trị nội khoa và/hoặc ghép gan thường dẫn đến các triệu chứng tiến triển, suy gan với các biến chứng của tăng áp lực tĩnh mạch cửa và tử vong. (Xem thêm mục ‘Diễn tiến bệnh’ ở dưới.)