TÓM TẮT
Các loại ung thư liên quan đến tăng calci máu – Tăng calci máu là tình trạng tương đối phổ biến ở bệnh nhân ung thư, chiếm khoảng 20 đến 30% các trường hợp và là yếu tố tiên lượng xấu. Các khối u thường gặp nhất gây tăng calci máu bao gồm ung thư vú, ung thư thận, ung thư phổi, đa u tủy xương, ung thư hạch bạch huyết và các ung thư biểu mô tế bào vảy (bảng 1). (Xem ‘Giới thiệu’ ở dưới.)
Cơ chế bệnh sinh của tăng calci máu do ác tính – Tăng calci máu do ác tính có thể xảy ra qua ba cơ chế chính:
- Khối u tiết protein liên quan đến hormone tuyến cận giáp (PTHrP) – Tăng calci máu xảy ra do sự gia tăng quá trình hủy xương và tăng tái hấp thu calci tại ống thận xa. (Xem ‘Protein liên quan đến PTH’ ở dưới.)
- Di căn xương gây hủy xương kèm giải phóng các cytokine tại chỗ – Tăng calci máu chủ yếu do gia tăng hủy xương và giải phóng calci từ xương. (Xem ‘Di căn hủy xương’ ở dưới.)
- Khối u sản xuất 1,25-dihydroxyvitamin D – Tăng calci máu là kết quả của sự phối hợp giữa tăng hấp thu calci tại ruột và tăng quá trình hủy xương. (Xem ‘1,25-dihydroxyvitamin D’ ở dưới.)
Xác định nguyên nhân gây tăng calci máu
- Đo đồng thời calci và hormone tuyến cận giáp (PTH) – Nồng độ PTH tăng cao hoặc ở mức trung bình đến cận trên của giới hạn bình thường kèm theo tình trạng tăng calci máu dai dẳng thường gợi ý cường tuyến cận giáp nguyên phát (lưu đồ 1). (Xem ‘Xác định cơ chế’ ở dưới và “Tiếp cận chẩn đoán tăng calci máu”.)
- Đo PTHrP và các chất chuyển hóa của vitamin D – Khi nồng độ PTH trong huyết thanh ở mức thấp hoặc thấp-bình thường (ví dụ: <20 pg/mL), cần đo PTHrP và các chất chuyển hóa của vitamin D để đánh giá tình trạng tăng calci máu do ác tính và ngộ độc vitamin D. (Xem ‘Xác định cơ chế’ ở dưới và “Tiếp cận chẩn đoán tăng calci máu”.)
- Các xét nghiệm bổ sung – Nếu nồng độ PTHrP và các chất chuyển hóa của vitamin D không tăng, cần cân nhắc các nguyên nhân khác gây tăng calci máu. Các dữ liệu cận lâm sàng bổ sung (bao gồm điện di protein huyết thanh và nước tiểu, xét nghiệm chuỗi nhẹ tự do huyết thanh để tầm soát đa u tủy xương, hormone kích thích tuyến giáp [TSH] và vitamin A) thường sẽ giúp định hướng chẩn đoán xác định. (Xem ‘Xác định cơ chế’ ở dưới và “Tiếp cận chẩn đoán tăng calci máu”, mục ‘Các xét nghiệm khác’.)