TÓM TẮT
Dịch tễ học và cơ chế chấn thương – Các tổn thương đơn thuần dây chằng bên ngoài (LCL) ít gặp nhất trong số các chấn thương khớp gối, thường xảy ra khi khớp gối chịu tác động lực từ phía trong (lực vẹo trong). Phổ biến hơn là LCL tổn thương cùng với các cấu trúc khác, thường bao gồm góc sau ngoài (PLC) của khớp gối, hoặc có thể kèm theo dây chằng chéo trước hoặc sau trong các chấn thương nghiêm trọng hơn. Cơ chế gây chấn thương đa dây chằng khớp gối thường gặp nhất là do lực tác động năng lượng cao kết hợp giữa tình trạng quá duỗi khớp gối và lực vẹo trong. (Xem ‘Cơ sinh học’, ‘Giải phẫu lâm sàng’ và ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)
Biểu hiện lâm sàng và thăm khám – Bệnh nhân thường nhập viện sau một cú đánh vào mặt trong hoặc mặt trước trong của khớp gối khi gối đang duỗi thẳng, kèm theo đau vùng ngoài hoặc sau ngoài khớp gối. Khớp gối có thể sưng và bệnh nhân có thể mô tả các triệu chứng cơ học như kẹt khớp, vướng hoặc sụm khớp. Quan sát có thể thấy bất thường trong dáng đi khi bệnh nhân cố gắng bù trừ cho tình trạng mất vững phía ngoài khớp gối. Kết quả thăm khám điển hình bao gồm ấn đau dọc theo phía ngoài khớp gối và hở rộng khe khớp gối ngoài khi thực hiện nghiệm pháp vẹo trong (hình 4). (Xem ‘Cơ chế chấn thương’ và ‘Biểu hiện lâm sàng và thăm khám’ ở dưới.)
Rách LCL thường đi kèm với các tổn thương khớp gối nghiêm trọng khác. Do đó, lâm sàng cần thăm khám tất cả các cấu trúc có nguy cơ tổn thương ở bất kỳ bệnh nhân nào bị đau vùng ngoài khớp gối sau chấn thương, trừ khi không thể thực hiện được do mức độ tổn thương quá nặng hoặc đau nhiều. Các cấu trúc này bao gồm góc sau ngoài (PLC), tổn thương dây chằng chéo trước và sau, và sụn chêm ngoài. (Xem ‘Tổn thương phối hợp’ ở dưới và “Thăm khám vật lý khớp gối”.)
Chẩn đoán – Chẩn đoán sơ bộ tổn thương LCL dựa trên bệnh sử gợi ý và các kết quả thăm khám lâm sàng tương ứng. Các bác sĩ thành thạo siêu âm cơ xương khớp thường sử dụng phương pháp này để xác nhận chẩn đoán. Mặc dù không phải lúc nào cũng cần thiết đối với các tổn thương nhẹ, nhưng MRI là tiêu chuẩn để chẩn đoán xác định. (Xem ‘Chẩn đoán’ và ‘Chẩn đoán hình ảnh’ ở dưới.)
Chỉ định hội chẩn chấn thương chỉnh hình – Các chỉ định chuyển chuyên khoa phẫu thuật trong giai đoạn cấp tính bao gồm:
- Rách LCL kèm theo mất vững chức năng (tổn thương độ 3)
- Rách LCL phối hợp với các tổn thương mô mềm khớp gối nghiêm trọng khác (ví dụ: rách dây chằng chéo sau, rách sụn chêm)
- Tổn thương góc sau ngoài (PLC)
- Rách hoàn toàn phần giữa LCL, có hoặc không kèm theo các tổn thương phối hợp và mất vững chức năng
Chỉ định hội chẩn chấn thương chỉnh hình trong giai đoạn theo dõi bao gồm các tổn thương độ 1 hoặc 2 không tiến triển hoặc trầm trọng hơn sau 4 tuần điều trị bảo tồn.
Chẩn đoán phân biệt – Chẩn đoán phân biệt cho tổn thương LCL cấp tính bao gồm rách sụn chêm ngoài, trật khớp chày đùi, rách dây chằng chéo trước và sau, tổn thương cơ khoeo, tổn thương sụn tăng trưởng, dập xương và tổn thương khớp syndicated chày-mác gần. (Xem ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)
Điều trị – Các tổn thương LCL ban đầu được điều trị bằng các can thiệp tiêu chuẩn, bao gồm nghỉ ngơi, chườm lạnh hạn chế, băng ép và thuốc giảm đau. Chế độ tì đè và mức độ bảo vệ khớp gối cần thiết thay đổi tùy theo mức độ nghiêm trọng của tổn thương. Các kế hoạch điều trị ban đầu và chăm sóc theo dõi đã được cung cấp. Các tổn thương LCL nhẹ và đơn thuần thường được quản lý bằng nẹp và vật lý trị liệu; chuyển chuyên khoa chấn thương chỉnh hình đối với các tổn thương phức tạp hơn liên quan đến riêng LCL hoặc phối hợp các cấu trúc khớp gối khác. (Xem ‘Điều trị ban đầu’, ‘Theo dõi và điều trị xác định’ và ‘Quay lại thể thao hoặc làm việc’ ở dưới.)