TÓM TẮT
Định nghĩa – Nội mạc vòi trứng lạc chỗ (Endosalpingiosis) là tình trạng xuất hiện các tế bào nội mô giống biểu mô vòi trứng tại các vị trí ngoài vòi trứng. Tình trạng này có thể xảy ra ở nhiều vị trí, bao gồm các cơ quan sinh dục nữ (hình 1 và ảnh 2) hoặc bàng quang (ảnh 1). (Xem thêm phần ‘Mô bệnh học và cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)
Bệnh lý đồng mắc – Nội mạc vòi trứng lạc chỗ thường đi kèm với lạc nội mạc tử cung hoặc các u thanh dịch vùng chậu. Điểm khác biệt với lạc nội mạc tử cung là tổn thương này có các thành phần tuyến có lông chuyển, không có mô đệm nội mạc tử cung và không gây ra phản ứng viêm tại chỗ. Nội mạc vòi trứng lạc chỗ thuộc nhóm các tổn thương thanh dịch phúc mạc, bao gồm u thanh dịch đường biên phúc mạc và u thanh dịch độ ác tính thấp. Việc phân biệt nội mạc vòi trứng lạc chỗ với u thanh dịch đường biên phúc mạc và ung thư thanh dịch độ ác tính thấp có thể gặp nhiều khó khăn. (Xem thêm phần ‘Dịch tễ học’ và ‘Mô bệnh học và cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)
Biểu hiện lâm sàng – Nội mạc vòi trứng lạc chỗ có liên quan đến đau vùng chậu, vô sinh và các triệu chứng đường tiết niệu. Hiện chưa rõ tình trạng này là nguyên nhân gây ra các triệu chứng trên hay chỉ là một phát hiện tình cờ về mặt mô bệnh học ở những bệnh nhân có các triệu chứng này. Trong một số ít trường hợp, nội mạc vòi trứng lạc chỗ biểu hiện dưới dạng một khối u nang vùng chậu. (Xem thêm phần ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)
Chẩn đoán – Nội mạc vòi trứng lạc chỗ không bao giờ được chẩn đoán trước phẫu thuật. Đây là chẩn đoán mô bệnh học dựa trên kết quả sinh thiết mô trong quá trình phẫu thuật điều trị đau vùng chậu, vô sinh hoặc đánh giá tổn thương nang vùng chậu phát hiện qua chẩn đoán hình ảnh. (Xem thêm phần ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)
Chẩn đoán phân biệt – Chẩn đoán phân biệt của nội mạc vòi trứng lạc chỗ bao gồm lạc nội mạc tử cung và các tổn thương dạng nang hoặc dạng u khác của phúc mạc, bao gồm nang bao vùi vỏ buồng trứng, nang bao vùi phúc mạc, u thanh dịch đường biên phúc mạc và u thanh dịch buồng trứng độ ác tính thấp. (Xem thêm phần ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)
Xử trí
Đối với bệnh nhân đau vùng chậu có nội mạc vòi trứng lạc chỗ đơn thuần hoặc đi kèm lạc nội mạc tử cung, có thể áp dụng các phác đồ điều trị tiêu chuẩn của lạc nội mạc tử cung; tuy nhiên, hiện có rất ít dữ liệu để hướng dẫn chi tiết việc xử trí. Trong thực hành lâm sàng, đối với bệnh nhân vô sinh không rõ nguyên nhân có nội mạc vòi trứng lạc chỗ đơn thuần (không kèm lạc nội mạc tử cung), chúng tôi áp dụng các can thiệp hỗ trợ sinh sản tiêu chuẩn. (Xem thêm phần ‘Xử trí’ ở dưới.)
Đối với bệnh nhân có u bàng quang do nội mạc vòi trứng lạc chỗ, việc phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn khối u thường mang lại hiệu quả điều trị dứt điểm. Việc cắt bỏ không hoàn toàn thường dẫn đến tình trạng u tiếp tục phát triển. Nếu phát hiện nội mạc vòi trứng lạc chỗ ở bệnh nhân ung thư phụ khoa, cần điều trị đặc hiệu cho bệnh ung thư đó và không thay đổi phác đồ điều trị dựa trên sự hiện diện của nội mạc vòi trứng lạc chỗ. (Xem thêm phần ‘Xử trí’ ở dưới.)