Mất ngủ ở bệnh nhân có rối loạn sử dụng chất

TÓM TẮT

• Dịch tễ học

  Mất ngủ và các rối loạn giấc ngủ cực kỳ phổ biến ở bệnh nhân rối loạn sử dụng chất. Các vấn đề về giấc ngủ có thể góp phần vào sự khởi phát ban đầu của rối loạn sử dụng chất, trở nên trầm trọng hơn do tình trạng sử dụng chất mạn tính và thường kéo dài ngay cả khi đã cai chất. (Xem thêm mục ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)

• Đặc điểm lâm sàng

  Mất ngủ trong giai đoạn hồi phục có liên quan chặt chẽ đến nguy cơ tái nghiện, do đó cần đặc biệt chú trọng kiểm soát tình trạng này. Mặc dù giấc ngủ cải thiện khi cai chất hoặc giảm đáng kể liều lượng sử dụng, nhưng hầu hết bệnh nhân vẫn tiếp tục mất ngủ và thường cần điều trị chuyên biệt. (Xem thêm mục ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)

• Đánh giá

  Cần đánh giá sớm các nguyên nhân và yếu tố góp phần gây mất ngủ trong quá trình hồi phục. Khai thác tiền sử giấc ngủ và xem xét nhật ký giấc ngủ/thức là những thành phần cốt lõi của quá trình đánh giá. Đa ký giấc ngủ không được chỉ định thường quy, trừ khi có các dấu hiệu hoặc triệu chứng của rối loạn hô hấp trong khi ngủ. (Xem thêm mục ‘Đánh giá’ ở dưới.)

• Chẩn đoán

  Việc điều trị mất ngủ chuyên biệt thường nên được bắt đầu trong giai đoạn hồi phục sau rối loạn sử dụng chất; những bệnh nhân đang trong tình trạng lạm dụng chất cần được chuyển đến điều trị cai nghiện trước. Chẩn đoán mất ngủ được xác lập khi các triệu chứng xuất hiện ít nhất 3 lần mỗi tuần, kéo dài hơn một tháng sau khi cai chất, kèm theo suy giảm chức năng ban ngày và/hoặc gây khủng hoảng tâm lý. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)

• Quản lý

  Quản lý ban đầu tình trạng mất ngủ bao gồm đánh giá các nguyên nhân, yếu tố thúc đẩy và nhấn mạnh tầm quan trọng của vệ sinh giấc ngủ đúng cách (bảng 7). (Xem thêm mục ‘Tiếp cận chung’ ở dưới.)

• Liệu pháp hàng đầu

  Đối với những bệnh nhân có triệu chứng mất ngủ dai dẳng trong quá trình hồi phục, chúng tôi khuyến cáo sử dụng liệu pháp nhận thức hành vi cho chứng mất ngủ (CBT-I) thay vì điều trị bằng thuốc như một lựa chọn hàng đầu (Khuyến cáo 1B). CBT-I đã được chứng minh hiệu quả đối với chứng mất ngủ trong cộng đồng và là phương pháp tiếp cận phi dược lý được nghiên cứu kỹ lưỡng nhất ở bệnh nhân rối loạn sử dụng chất. (Xem thêm mục ‘Liệu pháp phi dược lý’ ở dưới.)

• Lựa chọn thuốc

  Nên tránh sử dụng các thuốc đồng vận thụ thể benzodiazepine ở bệnh nhân rối loạn sử dụng chất do tăng nguy cơ lạm dụng và khả năng quá liều khi phối hợp với rượu hoặc các chất khác. Các lựa chọn thay thế an toàn hơn, dù bằng chứng về hiệu quả còn hạn chế, bao gồm trazodone, mirtazapine, gabapentin và các thuốc đồng vận melatonin. Modafinil có thể đặc biệt hiệu quả đối với bệnh nhân rối loạn sử dụng cocaine. (Xem thêm mục ‘Điều trị dược lý’ ở dưới.)