Bệnh nhân ung thư: Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán suy giảm nhận thức và sảng

TÓM TẮT

Suy giảm nhận thức

• Tổng quan – Bệnh nhân ung thư, bao gồm cả những trường hợp khối u nằm ngoài hệ thần kinh trung ương, thường ghi nhận tình trạng suy giảm nhận thức. Tuy nhiên, mức độ thay đổi thường ở mức khiêm tốn và sự suy giảm chức năng thường không đáng kể. Rối loạn nhận thức có thể biểu hiện trên nhiều lĩnh vực, bao gồm khả năng chú ý, tập trung, chức năng điều hành, tốc độ xử lý thông tin và trí nhớ. Thời gian suy giảm nhận thức ở bệnh nhân ung thư thay đổi tùy trường hợp và có thể kéo dài sau giai đoạn bệnh cấp tính cũng như sau điều trị. (Xem ‘Tổng quan’ ở dưới.)
• Tỷ lệ lưu hành – Trong số các bệnh nhân ung thư, tỷ lệ suy giảm nhận thức sau khi chẩn đoán nhưng trước khi điều trị là khoảng 20 đến 30%. Các phương pháp điều trị ung thư có liên quan đến các khiếm khuyết thần kinh tâm lý ở tối đa 75% bệnh nhân. Tuổi cao (ví dụ: tuổi ≥ 65) và dự trữ nhận thức cơ bản (khả năng trí tuệ) thấp dường như làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức ở bệnh nhân ung thư. (Xem ‘Tỷ lệ lưu hành’ ở dưới.)
• Cơ chế bệnh sinh – Có khả năng nhiều cơ chế khác nhau cùng góp phần gây suy giảm nhận thức ở bệnh nhân ung thư, và tình trạng rối loạn nhận thức ở một số bệnh nhân là kết quả của sự tương tác giữa nhiều yếu tố. Các nguyên nhân tiềm tàng bao gồm di căn não, mất nước, rối loạn điện giải, nhiễm trùng, suy đa tạng, các hội chứng cận ung thư, cũng như tác dụng của hóa trị. (Xem ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)
• Sàng lọc – Các lâm sàng viên có thể sàng lọc suy giảm nhận thức ở bệnh nhân ung thư thông qua trang web Đánh giá Nhận thức Montreal (MoCA) hoặc bài kiểm tra Mini Mental State Examination (MMSE). (Xem ‘Sàng lọc’ ở dưới.)

Sảng

• Tổng quan – Một nhóm nhỏ bệnh nhân suy giảm nhận thức có thể gặp tình trạng sảng. Đây là một hội chứng thần kinh tâm thần đặc trưng bởi sự rối loạn chú ý, hệ quả từ một bệnh lý nội khoa khác, tác dụng của thuốc, chất gây nghiện hoặc tiếp xúc với độc chất. Sảng có thể gây ra sự lo âu cho bệnh nhân, người chăm sóc và gia đình, đồng thời liên quan đến việc tăng tỷ lệ bệnh tật và tử vong. (Xem ‘Tổng quan’ ở dưới.)
• Tỷ lệ lưu hành – Ít nhất, tỷ lệ sảng ở bệnh nhân ung thư nhập viện là khoảng 10 đến 30%. (Xem ‘Tỷ lệ lưu hành’ ở dưới.)
• Cơ chế bệnh sinh – Sảng xảy ra do rối loạn sinh lý và thường liên quan đến nhiều nguyên nhân. Ở bệnh nhân ung thư, các nguyên nhân tiềm tàng thường trùng lặp với những yếu tố gây suy giảm nhận thức nói chung. (Xem ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)
• Đặc điểm lâm sàng – Các đặc điểm lâm sàng của sảng ở bệnh nhân ung thư bao gồm: khởi phát triệu chứng đột ngột và thường dao động về mức độ nghiêm trọng trong ngày, giảm mức độ tỉnh táo, rối loạn chú ý, suy giảm nhận thức biểu hiện qua rối loạn chức năng điều hành và trí nhớ, các dấu hiệu thần kinh, rối loạn tri giác, rối loạn chu kỳ thức – ngủ, lời nói không mạch lạc và quá trình tư duy không tổ chức. (Xem ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)
• Sàng lọc – Các công cụ sàng lọc giúp lâm sàng viên chẩn đoán sảng chính xác hơn. Trong số các công cụ đã được chuẩn hóa trên bệnh nhân ung thư, chúng tôi đề xuất sử dụng Phương pháp Đánh giá Sự lú lẫn (Confusion Assessment Method – CAM) (bảng 3). (Xem ‘Sàng lọc’ ở dưới.)
• Chẩn đoán – Chẩn đoán sảng đòi hỏi phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn sau:
  • Rối loạn chú ý và nhận thức phát triển nhanh (thường trong vài giờ đến vài ngày) và có xu hướng dao động theo ngày.
  • Rối loạn nhận thức (ví dụ: trí nhớ và/hoặc định hướng).
  • Các rối loạn về chú ý, nhận thức và nhận biết không được giải thích tốt hơn bởi một rối loạn thần kinh nhận thức khác và không xảy ra trong trạng thái hôn mê.
  • Bằng chứng từ tiền sử, thăm khám lâm sàng hoặc kết quả xét nghiệm cho thấy các rối loạn này là do tình trạng bệnh lý nội khoa toàn thân, ngộ độc hoặc cai chất, và/hoặc tác dụng phụ của thuốc.
  (Xem ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)