TÓM TẮT
Định nghĩa – Liệu pháp quang hóa Psoralen kết hợp tia cực tím A (PUVA) là sự phối hợp giữa việc sử dụng các psoralen (một nhóm hợp chất quang độc chiết xuất từ thực vật) và chiếu xạ tia cực tím A (UVA). Methoxsalen hiện là loại psoralen được sử dụng rộng rãi nhất và là loại duy nhất có sẵn tại Hoa Kỳ. (Xem ‘Giới thiệu’, ‘Psoralen’ và ‘Các nguồn tia cực tím A’ ở dưới.)
Chỉ định – PUVA được chỉ định điều trị nhiều bệnh lý da liễu khác nhau, bao gồm vảy nến, nấm da dạng tủy (mycosis fungoides), chàm, bạch biến và bệnh mảnh ghép chống chủ. (Xem ‘Chỉ định lâm sàng của PUVA’ ở dưới.)
Cơ chế tác dụng – Cơ chế tác dụng của PUVA bao gồm ức chế tổng hợp DNA và tăng sinh tế bào, gây apoptosis tế bào lympho và làm thay đổi loại cũng như chức năng của các tế bào trình diện kháng nguyên, thay đổi biểu hiện của cytokine và thụ thể cytokine, đồng thời thúc đẩy tăng sinh tế bào hắc tố và tăng tổng hợp melanin. (Xem ‘Cơ chế tác dụng của PUVA’ ở dưới.)
Tác động của liệu pháp PUVA – Các hiệu ứng nhạy cảm với ánh sáng chính của PUVA bao gồm hồng ban quang độc khởi phát muộn (xuất hiện sau 36 đến 48 giờ chiếu xạ và đạt đỉnh từ 48 đến 96 giờ) và tăng sắc tố da. (Xem ‘Hiệu ứng nhạy cảm với ánh sáng’ ở dưới.)
Phác đồ thường dùng – Các phác đồ điều trị PUVA ban đầu được phát triển cho bệnh vảy nến có thể áp dụng để điều trị các bệnh lý khác. Với PUVA đường uống (hình thức phổ biến nhất), viên nang methoxsalen được dùng với liều 0,4 đến 0,6 mg/kg, uống từ 1 đến 2 giờ trước khi chiếu xạ UVA (bảng 2). (Xem ‘PUVA đường uống’ ở dưới.)
Biện pháp an toàn – Cần bảo vệ mắt và những vùng da không điều trị trong suốt quá trình thực hiện PUVA. Ngoài ra, sau khi dùng psoralen, bệnh nhân phải đeo kính râm chống tia UV để bảo vệ mắt khỏi ánh sáng mặt trời cho đến khi mặt trời lặn trong ngày hôm đó. (Xem ‘Biện pháp an toàn’ ở dưới.)
Tác dụng không mong muốn
- Ngắn hạn – Các tác dụng không mong muốn ngắn hạn của PUVA bao gồm buồn nôn, hồng ban, ngứa và tăng sắc tố quá mức. (Xem ‘Tác dụng không mong muốn ngắn hạn’ ở dưới.)
- Dài hạn – Các tác dụng không mong muốn dài hạn của PUVA bao gồm lão hóa da do ánh sáng và tăng nguy cơ ung thư da không hắc tố. Cần khám da hàng năm để tầm soát ung thư da cho bệnh nhân điều trị PUVA. Việc theo dõi liên tục là cần thiết đối với những bệnh nhân điều trị PUVA kéo dài, vì nguy cơ ung thư da có thể vẫn tồn tại sau khi ngừng điều trị. (Xem ‘Tác dụng không mong muốn dài hạn’ ở dưới.)