Sự mất mát và nỗi đau buồn ở người lớn: Đặc điểm lâm sàng

TÓM TẮT

Thuật ngữ

• Mất người thân (Bereavement): Là tình trạng một người thân yêu qua đời.
• Nỗi đau buồn (Grief): Là đáp ứng đối với sự mất người thân; nỗi đau buồn cấp tính có thể diễn ra dữ dội và gây xáo trộn, nhưng thường sẽ dần ổn định và thích nghi theo thời gian.
• Rối loạn đau buồn kéo dài (Prolonged grief disorder): Là một hội chứng đặc thù và có thể xác định được, đặc trưng bởi các triệu chứng dai dẳng, dữ dội và gây suy giảm chức năng, đòi hỏi các phương pháp điều trị chuyên biệt.

(Xem thêm phần ‘Giới thiệu’ và ‘Thuật ngữ’ ở dưới.)

Sự mất người thân

Phản ứng đối với sự mất mát có thể thay đổi tùy theo loại mối quan hệ. Cường độ của nỗi đau buồn cấp tính thường lớn nhất ở cha mẹ mất con, tiếp theo là vợ/chồng mất bạn đời, và thấp hơn là con cái trưởng thành mất cha mẹ hoặc người chăm sóc. (Xem ‘Loại mất mát’ ở dưới.)

Mất người thân liên quan đến việc tăng nguy cơ mắc bệnh và tăng tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân. (Xem ‘Kết cục y khoa tổng quát bất lợi’ ở dưới.)

Những người mất người thân có nguy cơ phát triển các rối loạn tâm thần như trầm cảm đơn cực nặng, rối loạn lo âu và rối loạn stress sau sang chấn (PTSD) cao hơn so với những người không gặp mất mát tương tự. Ngoài ra, tỷ lệ tự sát xảy ra thường xuyên hơn ở nhóm đối tượng này, đặc biệt là ở những người có người thân tự sát. (Xem ‘Bệnh lý tâm thần phối hợp’ ở dưới.)

Nỗi đau buồn cấp tính điển hình

Không có một cách duy nhất để đối diện với nỗi đau và thích nghi với sự mất mát. Mô hình triệu chứng đau buồn cũng như quá trình thích nghi là duy nhất cho mỗi tình huống, chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố cá nhân cũng như các chuẩn mực xã hội, tôn giáo và văn hóa. Tuy nhiên, các triệu chứng của nỗi đau buồn cấp tính điển hình thường liên quan đến sự chia ly với người đã khuất (ví dụ: khao khát, tìm kiếm sự gần gũi với người quá cố, cô đơn và khóc lóc) hoặc liên quan đến stress và sang chấn (không tin vào sự thật, sốc và tê liệt cảm xúc). (Xem ‘Biểu hiện’ ở dưới.)

Diễn tiến của nỗi đau buồn cấp tính điển hình không tuân theo một chuỗi các giai đoạn cố định; thay vào đó, lộ trình thích nghi thường thất thường và đặc thù cho từng trường hợp mất mát. Tuy nhiên, nỗi đau buồn cấp tính có giới hạn về thời gian và sẽ dần ổn định, khiến các cảm xúc đau đớn và những suy nghĩ ám ảnh giảm dần về tần suất, cường độ và thời gian. Quá trình thích nghi với mất mát thường tiến triển tốt trong vòng 6 đến 12 tháng. Nỗi đau buồn trở nên dịu đi nhưng thường không biến mất hoàn toàn; người đã khuất không bị quên lãng và vẫn được nhớ về, cường độ đau buồn có thể bùng phát vào các ngày giỗ, ngày lễ hoặc những giai đoạn căng thẳng tăng cao. (Xem ‘Diễn tiến’ ở dưới.)

Nỗi đau buồn cấp tính không phải là một rối loạn tâm thần và không nên được chẩn đoán hay điều trị như một bệnh lý tâm thần. Tuy nhiên, các triệu chứng đau buồn có sự chồng lấp với các rối loạn tâm thần thường gặp. Chẩn đoán phân biệt của nỗi đau buồn cấp tính bao gồm rối loạn đau buồn kéo dài, trầm cảm nặng và PTSD. (Xem ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)