TÓM TẮT
- Biểu hiện lâm sàng – Rối loạn mặc cảm ngoại hình (BDD) đặc trưng bởi sự ám ảnh về những khuyết điểm không có thật hoặc rất nhỏ trên cơ thể, dẫn đến các hành vi lặp lại, gây ra tình trạng đau khổ đáng kể về mặt lâm sàng và/hoặc suy giảm chức năng. Tuy nhiên, bệnh nhân thường không bộc lộ các triệu chứng trừ khi được hỏi trực tiếp. (Xem thêm ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)
- Ám ảnh về ngoại hình – Sự ám ảnh về ngoại hình rất khó kiềm chế hoặc kiểm soát, thường kéo dài trung bình từ 3 đến 8 giờ mỗi ngày. Trong suốt quá trình diễn tiến bệnh, hầu hết bệnh nhân đều ám ảnh về nhiều vùng cơ thể khác nhau, coi chúng là kém thu hút, đáng ghê tởm, bất thường hoặc biến dạng. Những vùng cơ thể thường bị ghét nhất là da, tóc và mũi. (Xem thêm ‘Ám ảnh về ngoại hình’ ở dưới.)
- Các hành vi lặp lại – Một khía cạnh cốt lõi của BDD là các hành vi cưỡng chế (nghi thức), bao gồm các hành động lặp đi lặp lại hoặc các hoạt động tinh thần xuất phát từ sự ám ảnh về ngoại hình. Những hành vi này nhằm mục đích kiểm tra, khắc phục, che giấu hoặc tìm kiếm sự trấn an về những bộ phận cơ thể mà họ không hài lòng. Các hành vi này thường khó kiểm soát, không mang lại cảm giác dễ chịu và thường không làm giảm bớt sự lo âu. Các hành vi lặp lại bao gồm ngụy trang, so sánh đặc điểm cơ thể mình với người khác, soi gương, chăm sóc diện mạo quá mức, tìm kiếm sự trấn an từ người khác và nhổ/cạy da. (Xem thêm ‘Các hành vi lặp lại (cưỡng chế và nghi thức)’ ở dưới.)
- Thiếu nhận thức và hoang tưởng – BDD thường đặc trưng bởi các ý tưởng quá mức (thiếu nhận thức) hoặc hoang tưởng, dẫn đến việc nhận thức về các khuyết điểm ngoại hình thường kém hoặc không có. (Xem thêm ‘Thiếu nhận thức và hoang tưởng’ ở dưới.)
- Rối loạn mặc cảm cơ bắp – Rối loạn mặc cảm cơ bắp là một thể của BDD xảy ra hầu như chỉ ở nam giới, đặc trưng bởi niềm tin sai lệch rằng cơ thể mình quá nhỏ hoặc cần phải gầy và cơ bắp hơn. (Xem thêm ‘Rối loạn mặc cảm cơ bắp’ ở dưới.)
- Các thủ thuật thẩm mỹ – Hầu hết bệnh nhân BDD tìm đến các phương pháp điều trị da liễu, phẫu thuật hoặc các thủ thuật thẩm mỹ khác với hy vọng “sửa chữa” những khuyết điểm ngoại hình mà họ tự cảm nhận. Tuy nhiên, trong đa số các trường hợp, các triệu chứng BDD đáp ứng kém với các thủ thuật thẩm mỹ, thậm chí có thể trở nên trầm trọng hơn. (Xem thêm ‘Can thiệp thẩm mỹ’ ở dưới.)
- Bệnh lý tâm thần đồng mắc – Bệnh nhân BDD thường có các bệnh lý tâm thần đồng mắc, bao gồm trầm cảm chủ yếu đơn cực, rối loạn lo âu xã hội, rối loạn nhân cách, rối loạn sử dụng chất, rối loạn ám ảnh cưỡng chế và rối loạn ăn uống. (Xem thêm ‘Bệnh lý tâm thần đồng mắc’ ở dưới.)
- Nguy cơ tự sát – Hành vi tự sát phổ biến ở những người mắc BDD. Ngoài ra, nguy cơ tự sát ở nhóm bệnh nhân này có thể cao hơn so với các rối loạn tâm thần khác như rối loạn lo âu hoặc trầm cảm. (Xem thêm ‘Nguy cơ tự sát’ ở dưới.)
- Các đặc điểm khác – Các biểu hiện lâm sàng khác của BDD bao gồm lo âu và né tránh xã hội, đau khổ về cảm xúc, rối loạn chức năng nhận thức thần kinh, khiếm khuyết trong xử lý cảm xúc, suy giảm chức năng tâm lý xã hội và chất lượng cuộc sống, cùng các hành vi thù địch/hung tính. (Xem thêm ‘Lo âu và né tránh xã hội’ ở dưới, ‘Đau khổ về cảm xúc’ ở dưới, “Rối loạn mặc cảm ngoại hình: Dịch tễ học và bệnh sinh”, phần ‘Bệnh sinh’, ‘Chức năng và chất lượng cuộc sống’ ở dưới và ‘Hành vi hung tính/bạo lực’ ở dưới.)
- Diễn tiến bệnh – BDD thường mang tính chất mạn tính. Tuy nhiên, những bệnh nhân nhận được điều trị thích hợp thường có sự cải thiện. (Xem thêm ‘Diễn tiến bệnh’ ở dưới và “Rối loạn mặc cảm ngoại hình: Lựa chọn điều trị và tiên lượng”.)