Nứt kẽ hậu môn: Biểu hiện lâm sàng, chẩn đoán, phòng ngừa

TÓM TẮT

Nứt kẽ hậu môn – Nứt kẽ hậu môn là tình trạng rách niêm mạc ống hậu môn ở phía dưới đường lược. Nứt kẽ có thể là nguyên phát, do chấn thương tại chỗ, hoặc thứ phát do một bệnh lý nền (ví dụ: bệnh Crohn, ung thư, nhiễm trùng). (Xem ‘Giới thiệu’ và ‘Nguyên nhân’ ở dưới.)

Vị trí – Nứt kẽ hậu môn thường xuất hiện ở đường giữa phía sau ống hậu môn trong 90% trường hợp; ở đường giữa phía trước trong 25% bệnh nhân nữ và 8% bệnh nhân nam; và xuất hiện đồng thời ở cả hai vị trí trước và sau (“nứt kẽ đối xứng” – kissing fissures) trong 3% trường hợp. Nứt kẽ ở vị trí bên là bất thường và gợi ý nguyên nhân thứ phát (ví dụ: bệnh Crohn). (Xem ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)

Nguyên nhân – Nguyên nhân phổ biến nhất gây nứt kẽ hậu môn nguyên phát là chấn thương vùng hậu môn, thường do táo bón hoặc tiêu chảy. Nứt kẽ hậu môn thứ phát có thể là biểu hiện của một bệnh lý nền như bệnh Crohn, các bệnh lý u hạt khác (ví dụ: lao ngoài phổi), ung thư (ví dụ: ung thư biểu mô tế bào vảy hậu môn) hoặc nhiễm trùng (ví dụ: HIV). (Xem ‘Nguyên nhân’ ở dưới.)

Biểu hiện lâm sàng – Cần nghi ngờ nứt kẽ hậu môn khi bệnh nhân có tiền sử đau hậu môn khởi phát sau khi đi ngoài và kéo dài nhiều giờ sau đó, thường đi kèm với chảy máu hậu môn. Chẩn đoán có thể được xác định thông qua thăm khám lâm sàng bằng cách quan sát trực tiếp vết nứt (thường dễ thấy hơn ở bệnh nhân gầy) hoặc tái hiện triệu chứng đau khi thăm khám nhẹ nhàng bằng ngón tay tại vùng rìa hậu môn ở đường giữa phía sau (hoặc phía trước). (Xem ‘Biểu hiện lâm sàng’ và ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)

Đặc điểm đặc trưng của nứt kẽ cấp tính (< 8 tuần) là một vết rách nông, trong khi nứt kẽ mạn tính (> 8 tuần) thường có hiện tượng phì đại với các nhú hậu môn và/hoặc da thừa. (Xem ‘Thăm khám lâm sàng’ ở dưới.)

Đánh giá – Sau khi chẩn đoán và điều trị ban đầu, cần thực hiện đánh giá sâu hơn bao gồm thăm khám hậu môn bằng ngón tay, soi hậu môn, nội soi đại tràng hoặc nội soi đại tràng xích-ma (đối với bệnh nhân có chảy máu trực tràng), và tầm soát bệnh Crohn (đối với bệnh nhân có nứt kẽ không điển hình) để loại trừ các nguyên nhân thứ phát và/hoặc các chẩn đoán thay thế.

Phòng bệnh – Nứt kẽ hậu môn được phòng ngừa tốt nhất bằng cách tránh tiêu chảy hoặc táo bón. Duy trì thói quen đại tiện lành mạnh, tránh rặn khi đi ngoài, thường đạt được thông qua chế độ ăn giàu chất xơ và uống đủ nước. (Xem ‘Phòng bệnh’ ở dưới.)

Điều trị – Việc quản lý nứt kẽ hậu môn bằng nội khoa và ngoại khoa được thảo luận chi tiết trong các mục riêng. (Xem “Nứt kẽ hậu môn: Điều trị nội khoa” và “Nứt kẽ hậu môn: Điều trị ngoại khoa”.)