Xử trí bệnh nhân sa sút trí tuệ

TÓM TẮT

Chuyển tuyến chuyên khoa – Bước đầu tiên trong quản lý là chẩn đoán chính xác thể sa sút trí tuệ. Do đó, khi chưa xác định rõ chẩn đoán, cần sớm chuyển bệnh nhân đến chuyên khoa. Các chỉ định chuyển tuyến khác tùy thuộc vào kinh nghiệm của bác sĩ chăm sóc ban đầu trong quản lý sa sút trí tuệ và sự sẵn có của các phòng khám chuyên khoa, nơi có các nguồn lực bổ sung và/hoặc các liệu pháp điều trị thay đổi diễn tiến bệnh mới. (Xem ‘Chuyển tuyến chuyên khoa’ ở dưới.)

Chăm sóc nội khoa – Điều trị nội khoa cho bệnh nhân sa sút trí tuệ bao gồm các liệu pháp đặc hiệu cho từng loại bệnh khi phù hợp và kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch.

Việc hạn chế tình trạng đa thuốc và tránh các thuốc có đặc tính kháng cholinergic hoặc gây an thần là rất quan trọng vì chúng có thể ảnh hưởng đến chức năng nhận thức (bảng 1). Danh mục thuốc nên được rà soát định kỳ để đánh giá sự cần thiết, và cần thận trọng khi chỉ định các thuốc mới. (Xem ‘Điều trị nội khoa’ ở dưới.)

Mặc dù các tiếp cận không dùng thuốc có ưu điểm là tránh được các tác dụng phụ gây phức tạp cho điều trị, nhưng cần có thêm nhiều nghiên cứu để khẳng định lợi ích và xây dựng một quy trình chuẩn hóa. (Xem ‘Liệu pháp không dùng thuốc và chăm sóc hỗ trợ’ ở dưới.)

Rối loạn hành vi – Hành vi hung tính có thể gây nguy hiểm cho cả người chăm sóc và bệnh nhân. Người chăm sóc thường ngại chia sẻ vấn đề này, vì vậy bác sĩ cần chủ động khai thác bệnh sử. Việc quản lý hành vi hung tính và các triệu chứng tâm thần vận động khác được thảo luận trong một phần riêng. (Xem “Quản lý các triệu chứng tâm thần vận động trong sa sút trí tuệ”.)

Năng lực quyết định – Khi bệnh nhân suy giảm nhận thức, việc xác định bệnh nhân có đủ năng lực quyết định hay không là yếu tố then chốt để cân bằng giữa việc tôn trọng quyền tự quyết của bệnh nhân và đảm bảo lợi ích tốt nhất cho họ. Các bài test nhận thức ngắn gọn ở bệnh nhân sa sút trí tuệ không thể thay thế cho một quy trình đánh giá năng lực chính thức. (Xem “Đánh giá năng lực quyết định ở người trưởng thành”.)

Vì sự suy giảm năng lực là điều không thể tránh khỏi, việc lập kế hoạch chăm sóc trước là rất quan trọng. Các cuộc thảo luận nên được bắt đầu sớm trong quá trình diễn tiến bệnh nếu có thể. (Xem ‘Lập kế hoạch chăm sóc trước’ ở dưới.)

Việc lái xe – Việc lái xe trở nên không an toàn khi chức năng nhận thức suy giảm. Bệnh nhân có điểm đánh giá sa sút trí tuệ lâm sàng (CDR) ≥ 2 được coi là không đủ điều kiện lái xe an toàn (bảng 2). Bệnh nhân có điểm CDR = 0,5 hoặc 1 cần được đánh giá rủi ro thêm, dựa trên các yếu tố nguy cơ đã xác định và/hoặc đánh giá khả năng lái xe thực tế trên đường. (Xem ‘Việc lái xe’ ở dưới.)

Đi lang thang – Một số bệnh nhân sa sút trí tuệ có xu hướng đi lang thang và có thể lạc đường, dẫn đến nguy cơ tổn thương thân thể hoặc thậm chí tử vong. Tình trạng này có thể xảy ra khi bệnh nhân sống tại nhà hoặc khi cư trú tại các trung tâm chăm sóc chuyên nghiệp. Việc giám sát, sử dụng thẻ nhận diện và đăng ký với các chương trình như Safe and Found hoặc các chương trình tương tự có thể giúp giảm thiểu rủi ro. (Xem ‘Đi lang thang và lạc đường’ ở dưới.)

Té ngã – Té ngã cuối cùng sẽ trở thành vấn đề trong mọi thể sa sút trí tuệ, nhưng có thể xuất hiện sớm trong các thể liên quan đến hội chứng Parkinson (ví dụ: sa sút trí tuệ thể Lewy, sa sút trí tuệ trong bệnh Parkinson [PD]). Bác sĩ nên hỏi bệnh nhân và người chăm sóc về tình trạng té ngã, vì đây có thể là chỉ định để tăng cường giám sát. (Xem ‘Té ngã’ ở dưới.)

Hỗ trợ người chăm sóc – Người chăm sóc bệnh nhân sa sút trí tuệ có thể gặp áp lực tâm lý nặng nề. Các dịch vụ chăm sóc tạm thời (respite care) và các nhóm hỗ trợ có sẵn ở hầu hết các khu vực, thường thông qua các cơ quan địa phương về lão khoa. (Xem “Quản lý các triệu chứng tâm thần vận động trong sa sút trí tuệ”, phần ‘Hỗ trợ người chăm sóc’.)

Các vấn đề cuối đời – Các chỉ dẫn trước và lập kế hoạch chăm sóc trước nên được thảo luận trước khi bệnh tiến triển sang giai đoạn trung bình hoặc nặng nếu có thể. Chăm sóc giảm nhẹ và chăm sóc cuối đời (hospice care) có thể mang lại lợi ích cho bệnh nhân sa sút trí tuệ giai đoạn nặng vào cuối đời. (Xem “Chăm sóc bệnh nhân sa sút trí tuệ giai đoạn tiến triển”.)