TÓM TẮT
Định nghĩa – Tự tổn thương không nhằm mục đích tự sát (Nonsuicidal self-injury – NSSI) là hành vi cố ý hủy hoại mô cơ thể mà không có ý định tử vong, đồng thời diễn ra vì những mục đích không được xã hội chấp nhận. (Xem thêm mục ‘Giới thiệu’ và ‘Thuật ngữ’ ở dưới.)
Cơ chế bệnh sinh – Cơ chế bệnh sinh của tự tổn thương không nhằm mục đích tự sát hiện vẫn chưa được làm rõ. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy có sự tham gia của nhiều yếu tố, bao gồm các yếu tố hành vi, tâm lý, xã hội hoặc tương tác cá nhân và các yếu tố sinh học. (Xem thêm mục ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)
Vai trò của hành vi – Tự tổn thương không nhằm mục đích tự sát có thể khởi phát và kéo dài do hành vi này đáp ứng một hoặc nhiều chức năng giúp bệnh nhân cảm thấy dễ chịu hơn. Những chức năng này nảy sinh từ các sự kiện xảy ra ngay trước và sau khi thực hiện hành vi. Một mô hình giả thuyết cho rằng bốn chức năng chính của tự tổn thương không nhằm mục đích tự sát sẽ khác nhau tùy thuộc vào việc củng cố hành vi là tích cực hay tiêu cực, và hệ quả của hành vi bắt nguồn từ quá trình nội tại (bên trong) hay quá trình xã hội:
- Củng cố tiêu cực nội tại – Hành vi giúp giảm bớt các cảm xúc và suy nghĩ tiêu cực, gây khó chịu.
- Củng cố tích cực nội tại – Hành vi tạo ra những cảm xúc và suy nghĩ mong muốn.
- Củng cố tiêu cực xã hội – Hành vi giúp bệnh nhân thoát khỏi các yêu cầu xã hội không mong muốn hoặc những tình huống xã hội không thể chịu đựng được.
- Củng cố tích cực xã hội – Hành vi thu hút những kết quả xã hội mong muốn, chẳng hạn như sự quan tâm hoặc hỗ trợ từ người khác.
Bệnh nhân thường báo cáo rằng tự tổn thương không nhằm mục đích tự sát đóng vai trò điều hòa hoặc kiểm soát các cảm xúc tiêu cực (củng cố tiêu cực nội tại). (Xem thêm mục ‘Vai trò của hành vi’ ở dưới.)
Yếu tố xã hội – Các yếu tố xã hội có thể tham gia vào cơ chế bệnh sinh của tự tổn thương không nhằm mục đích tự sát bao gồm ngược đãi thời thơ ấu và ảnh hưởng từ bạn bè như hiện tượng lây lan xã hội. (Xem thêm mục ‘Yếu tố xã hội’ ở dưới.)
Yếu tố sinh học – Một số hệ thống thần kinh sinh học có thể liên quan đến tự tổn thương không nhằm mục đích tự sát, bao gồm các yếu tố di truyền, opioid nội sinh và sự thay đổi chức năng của trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận. Ngoài ra, những thay đổi trong mạch thần kinh (ví dụ: liên quan đến sự từ chối trong xã hội và quá trình xử lý cảm xúc) có thể là cơ sở của hành vi này. (Xem thêm mục ‘Yếu tố sinh học’ ở dưới.)