TÓM TẮT
Rối loạn phát âm – “Rối loạn phát âm” (Dysphonia) hoặc “khản tiếng” là thuật ngữ dùng để mô tả sự thay đổi về chất lượng giọng nói. Chất giọng có thể trở nên thào thào, căng thẳng, mệt mỏi, thô, run hoặc yếu; đồng thời có thể thay đổi cao độ hoặc có sự cộng hưởng bất thường. (Xem phần ‘Giới thiệu’ ở dưới.)
Nguyên nhân – Tình trạng khản tiếng có thể do bất kỳ tổn thương nào ảnh hưởng đến cấu trúc hoặc chức năng của thanh quản (hình 1). Các nhóm nguyên nhân bao gồm: nhiễm trùng, viêm, chấn thương, tắc nghẽn hoặc thâm nhiễm, và dị tật bẩm sinh (bảng 1). Ở trẻ em, khản tiếng thường do các nguyên nhân lành tính hoặc tự giới hạn (ví dụ: nhiễm trùng đường hô hấp trên do virus, lạm dụng hoặc sử dụng sai giọng nói). Các nguyên nhân gây khản tiếng thường gặp ở trẻ em được thảo luận chi tiết hơn trong một phần riêng. (Xem “Các nguyên nhân gây khản tiếng thường gặp ở trẻ em”.)
Đánh giá ban đầu – Việc đánh giá ban đầu một trẻ bị khản tiếng bao gồm (xem phần ‘Đánh giá’ ở dưới):
- Bệnh sử – Tập trung vào việc xác định đặc điểm của tình trạng khản tiếng, thời điểm khởi phát và các triệu chứng đi kèm. (Xem phần ‘Bệnh sử’ ở dưới.)
- Khám lâm sàng – Cần thực hiện khám toàn diện vùng đầu và cổ, bao gồm khám khoang miệng, mũi, soi tai và sờ nắn cổ để tìm các khối u. Ngoài ra, cần kiểm tra da để tìm u máu, dị dạng bạch huyết hoặc các tổn thương khác. (Xem phần ‘Khám lâm sàng’ ở dưới.)
- Chỉ định chẩn đoán hình ảnh – Đánh giá bằng chẩn đoán hình ảnh thường không cần thiết, nhưng có thể hữu ích trong một số trường hợp cụ thể (ví dụ: nghi ngờ có khối u, dị vật, hoặc lo ngại hít sặc). (Xem phần ‘Chỉ định chẩn đoán hình ảnh’ ở dưới.)
Chỉ định chuyển tuyến – Cần chuyển tuyến đối với trẻ có bất kỳ đặc điểm nào sau đây (thời điểm chuyển tuyến tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của triệu chứng) (xem phần ‘Tiêu chuẩn chuyển tuyến’ ở dưới):
- Chuyển tuyến khẩn cấp đến bác sĩ Tai Mũi Họng – Các triệu chứng tiến triển nhanh, có tiếng rít (stridor), hít sặc, đau hoặc suy hô hấp.
- Chuyển tuyến định kỳ đến bác sĩ Tai Mũi Họng và/hoặc chuyên gia ngôn ngữ trị liệu – Khản tiếng kéo dài hơn hai tuần, khản tiếng không rõ nguyên nhân (ví dụ: không liên quan đến nhiễm trùng đường hô hấp trên), khản tiếng tiến triển, hoặc khản tiếng gây ảnh hưởng đến giao tiếp xã hội.
Nội soi thanh quản ống mềm – Đối với những trẻ có chỉ định chuyển tuyến nêu trên, quy trình đánh giá bao gồm quan sát thanh quản bằng nội soi ống mềm, giúp xác định hầu hết các nguyên nhân gây khản tiếng về mặt cấu trúc và chức năng. (Xem phần ‘Nội soi thanh quản ống mềm’ ở dưới.)