Viêm quy đầu và viêm quy đầu – bao quy đầu ở trẻ em và trẻ vị thành niên: Biểu hiện lâm sàng, đánh giá và chẩn đoán

TÓM TẮT

Định nghĩa – Viêm quy đầu-bao quy đầu là tình trạng viêm quy đầu và bao quy đầu ở nam giới chưa cắt bao quy đầu, bao gồm các thể: kích ứng, nhiễm trùng, dị ứng/miễn dịch và chấn thương (hình 1, hình 2 và bảng 1). Viêm quy đầu chỉ tình trạng viêm đơn thuần ở quy đầu, và viêm bao quy đầu chỉ tình trạng viêm đơn thuần ở bao quy đầu. (Xem mục ‘Định nghĩa’ và ‘Nguyên nhân’ ở dưới.)

Triệu chứng lâm sàng – Các triệu chứng thường gặp ở bệnh nhân viêm quy đầu và viêm quy đầu-bao quy đầu bao gồm đau, ngứa và kích ứng cơ quan sinh dục, phát ban vùng bẹn và tiểu khó. Viêm quy đầu-bao quy đầu cũng đặc trưng bởi tình trạng tiết dịch dương vật. Ở trẻ nhũ nhi, viêm dương vật có thể là nguyên nhân khiến trẻ quấy khóc nhiều. (Xem mục ‘Bệnh sử’ ở dưới.)

Khám thực thể – Viêm quy đầu biểu hiện bằng sưng, đau khi chạm và đỏ quy đầu, lỗ sáo và/hoặc thân dương vật. Các dấu hiệu thực thể của viêm quy đầu-bao quy đầu bao gồm (hình 1 và hình 2) (xem mục ‘Khám thực thể’ ở dưới):

• Sưng và đỏ bao quy đầu
• Có dịch tiết
• Mùi hôi
• Sẹo dính giữa quy đầu và bao quy đầu
• Sưng hạch hoặc viêm hạch
• Ở bệnh nhân mạn tính: hẹp lỗ sáo và hẹp bao quy đầu (không thể tuột bao quy đầu) (hình 4)

Bàng quang căng to, sờ thấy rõ và đau cho thấy tình trạng bí tiểu do tắc nghẽn, cần phải đặt thông tiểu cấp cứu và hội chẩn chuyên khoa tiết niệu. (Xem “Viêm quy đầu và viêm quy đầu-bao quy đầu ở trẻ em và thanh thiếu niên: Xử trí”, phần ‘Giải quyết bí tiểu’.)

Chẩn đoán và đánh giá chuyên sâu – Chẩn đoán viêm quy đầu-bao quy đầu được xác lập thông qua thăm khám trực tiếp khi ghi nhận tình trạng viêm quy đầu và bao quy đầu. Nếu chỉ viêm quy đầu đơn thuần thì chẩn đoán là viêm quy đầu. Việc đánh giá chuyên sâu tùy thuộc vào nguyên nhân nghi ngờ, dấu hiệu thực thể và độ tuổi bệnh nhân:

• Trẻ nhũ nhi và nam giới tiền dậy thì – Việc khai thác bệnh sử và khám thực thể kỹ lưỡng ở trẻ nhũ nhi và bé trai tiền dậy thì thường giúp xác định viêm quy đầu-bao quy đầu không đặc hiệu, nhiễm nấm Candida kết hợp với viêm da tã lót, hoặc viêm quy đầu/quy đầu-bao quy đầu do tiếp xúc kích ứng mà không cần thực hiện thêm các xét nghiệm khác (sơ đồ 1). Những bé trai tiền dậy thì có tiết dịch niệu đạo cần được đánh giá nguy cơ lạm dụng tình dục (xem “Đánh giá lạm dụng tình dục ở trẻ em và thanh thiếu niên”). Cần thực hiện test nhanh họng và/hoặc nuôi cấy tìm liên cầu khuẩn nhóm A ở những bé trai có tiền sử tiếp xúc với Streptococcus nhóm A, viêm họng, chốc lở, đỏ quanh hậu môn hoặc vảy nến dạng giọt. (Xem mục ‘Trẻ nhũ nhi và bé trai tiền dậy thì’ ở dưới.)
• Thanh thiếu niên – Hầu hết thanh thiếu niên bị viêm quy đầu-bao quy đầu nên được nhuộm Gram và nuôi cấy vi khuẩn từ dịch tiết bao quy đầu; những bệnh nhân có dấu hiệu nhiễm Candida albicans, lang ben hoặc các bệnh nấm sợi khác cũng cần được soi tươi KOH; những trường hợp viêm họng, có tiếp xúc đường miệng-sinh dục hoặc bệnh kéo dài cần được xét nghiệm tìm liên cầu khuẩn nhóm A (sơ đồ 2). Ngoài các xét nghiệm này, những bệnh nhân viêm quy đầu hoặc viêm quy đầu-bao quy đầu có hoạt động tình dục, có loét sinh dục hoặc tiết dịch niệu đạo cần được lấy mẫu bệnh phẩm phù hợp để đánh giá các bệnh nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục. (Xem mục ‘Thanh thiếu niên’ ở dưới.)

Thanh thiếu niên bị viêm quy đầu hoặc viêm quy đầu-bao quy đầu do nấm Candida cần được tầm soát đái tháo đường. (Xem “Biểu hiện lâm sàng, chẩn đoán và đánh giá ban đầu bệnh đái tháo đường ở người lớn”, “Đái tháo đường tuýp 1 ở trẻ em và thanh thiếu niên: Dịch tễ học, biểu hiện và chẩn đoán” và “Dịch tễ học, biểu hiện và chẩn đoán đái tháo đường tuýp 2 ở trẻ em và thanh thiếu niên”.)

Chẩn đoán phân biệt – Sự thay đổi viêm của bao quy đầu giúp phân biệt dịch tiết bao quy đầu bệnh lý với bựa sinh dục sinh lý. Một số bệnh da liễu cơ quan sinh dục có thể biểu hiện tương tự hoặc cùng tồn tại với viêm quy đầu và viêm quy đầu-bao quy đầu, nhưng có thể phân biệt được thông qua đặc điểm hình thái điển hình. Khi chẩn đoán không rõ ràng hoặc tình trạng viêm quy đầu-bao quy đầu kéo dài hơn 4 đến 6 tuần mặc dù đã điều trị, cần chuyển bệnh nhân đến chuyên khoa tiết niệu để xem xét cắt bao quy đầu hoặc sinh thiết (đối với thanh thiếu niên). (Xem mục ‘Chẩn đoán phân biệt’ và ‘Viêm quy đầu-bao quy đầu kéo dài’ ở dưới.)