TÓM TẮT
Định nghĩa – Trượt chỏm xương đùi (SCFE) là tình trạng di lệch chỏm xương đùi ra khỏi cổ xương đùi thông qua sụn tăng trưởng. Độ tuổi khởi phát trung bình là 12 tuổi ở bé gái và 13,5 tuổi ở bé trai, trùng với thời điểm tăng trưởng chiều cao tối đa. Béo phì là một yếu tố nguy cơ quan trọng. (Xem thêm mục ‘Định nghĩa’ và ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)
Biểu hiện lâm sàng – Đau và thay đổi dáng đi là hai triệu chứng thường gặp nhất của SCFE. Các biểu hiện lâm sàng điển hình bao gồm (xem mục ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới):
- Thanh thiếu niên béo phì.
- Than phiền đau âm ỉ, đau nhức hoặc đau ngắt quãng, không lan, khu trú tại vùng háng, bẹn, đùi hoặc đầu gối; không có tiền sử chấn thương trước đó và đau tăng khi vận động.
- Khám lâm sàng có thể ghi nhận đau khi sờ nắn khớp háng và hạn chế tầm vận động, đặc biệt là xoay trong và gấp khớp háng.
- Việc không đau hoặc đau khu trú ở đầu gối, đùi thay vì khớp háng có thể khiến bác sĩ bỏ sót chẩn đoán.
Phân loại – SCFE truyền thống được phân thành bốn thể dựa trên cường độ và thời gian kéo dài của các triệu chứng (xem mục ‘Thể lâm sàng’ ở dưới):
- Tiền trượt (Preslip)
- Cấp tính
- Cấp trên nền mạn
- Mạn tính
Chẩn đoán – Chẩn đoán SCFE thường dựa trên X-quang quy ước, hình ảnh cho thấy chỏm xương đùi di lệch ra sau, giống như “kem trượt khỏi ốc quế” (hình 1 và hình 3). Những thay đổi sớm nhất trên X-quang là sụn tăng trưởng giãn rộng và không đều, kèm theo sự mỏng đi của chỏm xương đùi gần (hình 3). Những thay đổi này được quan sát rõ nhất trên phim chụp nghiêng. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán’ và ‘Đánh giá chẩn đoán hình ảnh’ ở dưới.)
Nếu hình ảnh X-quang bình thường nhưng nghi ngờ SCFE giai đoạn sớm cao, MRI có thể cho thấy sụn tăng trưởng giãn rộng kèm phù nề xung quanh, đây là dấu hiệu điển hình để chẩn đoán bệnh.
Quản lý tiền phẫu – Điều trị SCFE là can thiệp phẫu thuật. Bất kể phân loại nào, trẻ mắc SCFE cần được hội chẩn sớm với bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình nhi; bệnh nhân phải tuyệt đối tránh tì đè trọng lượng lên chân cho đến khi được đánh giá chuyên khoa. (Xem thêm mục ‘Quản lý tiền phẫu’ ở dưới.)
Bệnh nhân thể cấp tính (không ổn định) cần nhập viện để điều trị bởi chuyên gia chỉnh hình nhi ngay từ khi khởi phát. Nhập viện và nghỉ ngơi tại giường cũng có thể cần thiết cho bệnh nhân SCFE hai bên, dù là thể cấp hay mạn.
Cố định phẫu thuật – Mục tiêu phẫu thuật là cố định sụn tăng trưởng bị tổn thương để ngăn chặn trượt thêm và tránh các biến chứng. Các phương án phẫu thuật đã được cung cấp. Việc đóng đinh dự phòng khớp háng đối diện trong quá trình cố định ban đầu được cân nhắc tùy theo đặc điểm của từng bệnh nhân. (Xem thêm mục ‘Mục tiêu phẫu thuật’ và ‘Đóng đinh dự phòng khớp háng không bị tổn thương’ ở dưới.)
Để tránh chậm trễ trong chẩn đoán đợt trượt thứ hai, tất cả bệnh nhân tổn thương một bên không thực hiện phẫu thuật dự phòng khớp háng đối diện cần được bác sĩ chỉnh hình theo dõi sát cho đến khi trưởng thành về mặt xương. Bệnh nhân và phụ huynh/người chăm sóc chính cần được hướng dẫn tìm kiếm sự hỗ trợ y tế ngay lập tức nếu xuất hiện các triệu chứng của SCFE (ví dụ: đau âm ỉ, đau nhức không lan ở vùng háng, bẹn, đùi hoặc đầu gối).