Phát ban đa dạng do ánh sáng

TÓM TẮT

Phát ban ánh sáng đa hình (PMLE) là tình trạng tái phát và có thể kéo dài trong nhiều năm. Ở một số bệnh nhân, mức độ nghiêm trọng thường cải thiện theo thời gian. Trong một nghiên cứu theo dõi trên 114 bệnh nhân PMLE, 57% ghi nhận sự giảm nhạy cảm với ánh nắng mặt trời trong vòng 7 năm, bao gồm 12 bệnh nhân (9%) báo cáo khỏi hoàn toàn 81.

TÓM TẮT VÀ KHUYẾN CÁO

• Dịch tễ học – Phát ban ánh sáng đa hình (PMLE) là bệnh da do ánh sáng vô căn phổ biến nhất. Tỷ lệ mắc PMLE cao hơn ở các vùng ôn đới và có xu hướng tăng theo vĩ độ. Bệnh thường khởi phát trong ba thập kỷ đầu đời. Những người có làn da sáng màu có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. (Xem ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)
• Cơ chế bệnh sinh – Tia cực tím A (UVA) là phổ ánh sáng gây bệnh phổ biến nhất, tuy nhiên tia cực tím B (UVB) và ánh sáng nhìn thấy cũng có thể khởi phát PMLE ở một số bệnh nhân. (Xem ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)
• Biểu hiện lâm sàng – PMLE đặc trưng bởi các sẩn ngứa, sẩn mụn nước hoặc mảng xuất hiện vài giờ hoặc vài ngày sau khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời và kéo dài trong nhiều ngày (hình 1A-D). Các triệu chứng toàn thân hiếm gặp. Một đặc điểm điển hình là tình trạng bệnh sẽ thuyên giảm dần theo thời gian khi tiếp tục tiếp xúc với ánh nắng. Phát ban mùa xuân ở trẻ em là một biến thể của PMLE, biểu hiện bằng các sẩn đỏ hoặc bọng nước, thường xuất hiện ở vùng tai của trẻ em hoặc thanh thiếu niên sau khi tiếp xúc với ánh nắng (hình 2A-B). Các triệu chứng này tự giới hạn và biến mất trong vòng vài tuần. (Xem ‘Phát ban ánh sáng đa hình điển hình’ và ‘Phát ban mùa xuân ở trẻ em (biến thể của phát ban ánh sáng đa hình)’ ở dưới.)
• Chẩn đoán – Chẩn đoán chủ yếu dựa trên bệnh sử và thăm khám lâm sàng. Trong một số trường hợp, có thể chỉ định sinh thiết da hoặc test kích thích bằng ánh sáng. Chẩn đoán phân biệt bao gồm lupus ban đỏ, bệnh protoporphyria tạo máu và mày đay do ánh nắng (bảng 1). (Xem ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)
• Biện pháp phòng ngừa

  Đối với tất cả bệnh nhân PMLE, các biện pháp phòng ngừa bao gồm tránh nắng, mặc quần áo bảo vệ và sử dụng thường xuyên kem chống nắng phổ rộng có chỉ số SPF ít nhất là 30. (Xem ‘Bảo vệ da khỏi ánh nắng’ ở dưới.)

  Đối với những bệnh nhân thường xuyên tái phát trong mùa xuân và mùa hè, chúng tôi đề xuất liệu pháp quang trị liệu dự phòng vào đầu mùa xuân (Khuyến cáo 2C). (Xem ‘Quang trị liệu’ ở dưới.)

• Điều trị
  • Thể nhẹ – Đối với bệnh nhân có tổn thương hoạt động mức độ nhẹ, chúng tôi đề xuất sử dụng corticosteroid bôi tại chỗ loại mạnh (nhóm 1 đến 3 (bảng 3)) (Khuyến cáo 2C). Corticosteroid bôi tại chỗ được thoa một hoặc hai lần mỗi ngày lên vùng da tổn thương trong 5 đến 7 ngày. Thuốc kháng histamine đường uống có thể hữu ích trong việc kiểm soát cơn ngứa.
  • Thể nặng – Đối với những đợt PMLE nặng, chúng tôi đề xuất dùng corticosteroid đường uống ngắn hạn thay vì bôi tại chỗ (Khuyến cáo 2C). Có thể dùng Prednisolone 25 mg hoặc Prednisone 30 mg trong 4 đến 5 ngày. Thuốc kháng histamine đường uống có thể giúp kiểm soát cơn ngứa. (Xem ‘Điều trị’ ở dưới.)
• Tiên lượng – PMLE là tình trạng tái phát và có thể kéo dài trong nhiều năm. Ở một số bệnh nhân, mức độ nghiêm trọng có thể cải thiện theo thời gian. (Xem ‘Tiên lượng’ ở dưới.)