Rối loạn sử dụng opioid: Xử trí tâm lý xã hội

TÓM TẮT

• Tổng quan – Đối với hầu hết bệnh nhân rối loạn sử dụng opioid, lựa chọn điều trị hàng đầu là phối hợp quản lý dược lý bằng thuốc chủ vận hoặc đối vận opioid cùng với các can thiệp tâm lý xã hội bổ trợ. Trong bối cảnh này, các biện pháp tâm lý xã hội cũng được sử dụng để khuyến khích bệnh nhân bắt đầu dùng thuốc và tuân thủ điều trị. (Xem thêm ‘Tổng quan’ ở dưới.)
• Quản lý theo điều kiện (Contingency management) – Đây là một can thiệp hành vi sử dụng các hình thức khuyến khích và củng cố nhằm tăng cường sự gắn kết với điều trị và giảm sử dụng chất. Phương pháp này thường được phối hợp với các can thiệp khác, chẳng hạn như tư vấn cai nghiện hoặc liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT), và nhìn chung cho thấy hiệu quả trong điều trị rối loạn sử dụng opioid. (Xem thêm ‘Quản lý theo điều kiện’ ở dưới.)
• Phỏng vấn tạo động lực (Motivational interviewing) – Đây là một phương pháp trị liệu tâm lý nhằm khám phá và giải quyết trạng thái mâu thuẫn trong việc thay đổi hành vi, thường được áp dụng cho những bệnh nhân rối loạn sử dụng opioid đang phân vân hoặc gặp khó khăn trong việc ngừng sử dụng chất. Các thử nghiệm lâm sàng cho thấy can thiệp này giúp giảm sử dụng chất ở bệnh nhân rối loạn sử dụng chất nói chung và cho thấy hiệu quả trong một số ít thử nghiệm đối với bệnh nhân rối loạn sử dụng opioid. (Xem thêm ‘Phỏng vấn tạo động lực’ ở dưới.)
• Liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) – CBT, bao gồm các biến thể như liệu pháp chấp nhận và cam kết, giúp người bệnh rối loạn sử dụng opioid tăng cường nhận thức về suy nghĩ, cảm xúc, cảm giác cơ thể và các hành vi tự động. Những kỹ năng học được thông qua CBT giúp bệnh nhân vận dụng nhận thức để ứng phó hiệu quả với các tác nhân kích thích và các tình huống có nguy cơ cao. (Xem thêm ‘Liệu pháp nhận thức – hành vi’ ở dưới.)
• Tư vấn cai nghiện – Đây là thuật ngữ chung dùng để chỉ các liệu pháp cá nhân và nhóm nhằm khuyến khích việc kiêng chất. Các chương trình này rất đa dạng (ví dụ: về nội dung giáo dục cụ thể hoặc dựa trên một định hướng trị liệu chuẩn). Các thử nghiệm lâm sàng so sánh giữa điều trị bằng thuốc kết hợp tư vấn cai nghiện với điều trị bằng thuốc đơn thuần cho thấy kết quả không đồng nhất. (Xem thêm ‘Tư vấn cai nghiện’ ở dưới.)
• Nhóm tự lực và nhóm hỗ trợ – Bệnh nhân rối loạn sử dụng opioid khi tham gia các nhóm tự lực như Narcotics Anonymous có thể gặp phải sự kỳ thị liên quan đến việc dùng thuốc điều trị rối loạn sử dụng opioid (MOUD). Lâm sàng viên nên thảo luận vấn đề này với bệnh nhân và giúp họ lựa chọn các buổi sinh hoạt tự lực có ủng hộ MOUD, chẳng hạn như Methadone Anonymous. Các chiến lược hỗ trợ đồng đẳng bao gồm việc huy động những người từng có kinh nghiệm với rối loạn sử dụng chất đóng vai trò là huấn luyện viên và người hỗ trợ cho những người đang cân nhắc hoặc đang điều trị bằng MOUD. Các dịch vụ hỗ trợ đồng đẳng ngày càng được tích hợp sâu rộng vào các cơ sở điều trị bệnh nhân rối loạn sử dụng opioid.