Các rối loạn enzyme hồng cầu hiếm gặp

TÓM TẮT

Chức năng của các enzyme chuyển hóa hồng cầu – Hồng cầu không có nhân, ribosome và ti thể, nhưng vẫn tồn tại trong tuần hoàn và vận chuyển oxy đến các mô ngoại vi trong khoảng 100 đến 120 ngày. Các con đường chuyển hóa chuyên biệt (hình 1) tạo ra adenosine triphosphate (ATP) và glutathione dạng khử nhằm bảo vệ hồng cầu khỏi tổn thương do oxy hóa. Các gen tham gia vào các con đường này được liệt kê ở trên. (Xem thêm ‘Tổng quan về chuyển hóa hồng cầu’ và ‘Di truyền học (danh sách các gen)’ ở dưới.)

Khi nào cần nghi ngờ – Có thể nghi ngờ thiếu hụt enzyme hồng cầu gây thiếu máu tán huyết di truyền ở trẻ em hoặc người lớn khi có tình trạng tán huyết Coombs âm tính sau khi đã loại trừ các nguyên nhân gây tán huyết khác. Hầu hết các thể bệnh này có các biểu hiện liên quan đến tán huyết mạn tính; một số thể có các đặc điểm hội chứng. Phết máu ngoại vi thường không có đặc điểm điển hình, ghi nhận hiện tượng hồng cầu biến dạng (poikilocytosis) và đa sắc (polychromasia) do tăng lưới. Các thể Heinz có thể hình thành khi có tổn thương do chất oxy hóa. Hiện tượng chấm kiềm (basophilic stippling) (hình 1) có thể xuất hiện trong thiếu hụt pyrimidine 5′ nucleotidase (P5’N). (Xem thêm ‘Khi nào cần nghi ngờ’, ‘Công thức máu, phết máu và xét nghiệm tán huyết’ và ‘Loại trừ các nguyên nhân gây tán huyết khác’ ở dưới.)

Xét nghiệm chẩn đoán – Chẩn đoán có thể sử dụng cả xét nghiệm di truyền và xét nghiệm sinh hóa; hai phương pháp này thường bổ trợ cho nhau (bảng 2). Các nguồn cung cấp dịch vụ xét nghiệm được liệt kê ở trên. (Xem thêm ‘Xét nghiệm di truyền so với xét nghiệm sinh hóa’ và ‘Nơi thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu’ ở dưới.)

Điều trị và quản lý – Điều trị chủ yếu là hỗ trợ, truyền máu nếu cần thiết trong trường hợp thiếu máu nặng. Đối với tán huyết mạn tính, chúng tôi đề nghị bổ sung acid folic (Khuyến cáo 2C). Liều thông thường là 1 mg/ngày hoặc sử dụng vitamin tổng hợp có chứa acid folic. Cần tránh các thuốc và chất có tiềm năng gây oxy hóa, đặc biệt đối với các thể thiếu hụt trong chuyển hóa glutathione. Việc theo dõi tình trạng quá tải sắt và sỏi mật sắc tố có thể là cần thiết. Cắt lách chỉ được chỉ định cho những trường hợp nặng. Bệnh nhân tăng 5-oxoproline có thể cần dùng bicarbonate, citrate hoặc lactate để kiểm soát toan chuyển hóa. (Xem thêm ‘Nguyên tắc điều trị chung’, mục ‘Điều trị’ trong “Thiếu hụt glucose-6-phosphate dehydrogenase (G6PD)”, mục ‘Điều trị’ trong “Tiếp cận trẻ em có toan chuyển hóa” và mục ‘Tổng quan về điều trị’ trong “Tiếp cận người lớn có toan chuyển hóa”.)

Các rối loạn cụ thể – Các rối loạn được tóm tắt trong bảng (bảng 1) và đã được thảo luận ở trên.

Đường phân – Các rối loạn đường phân (chuyển hóa glucose) bao gồm thiếu hụt pyruvate kinase (PK), hexokinase (HK), glucosephosphate isomerase (GPI), phosphofructokinase (PFK), aldolase, triosephosphate isomerase (TPI) và phosphoglycerate kinase (PGK). (Xem thêm ‘Rối loạn đường phân’ và “Thiếu hụt pyruvate kinase” ở dưới.)

Chu trình Hexose monophosphate (HMP) và chuyển hóa glutathione – Các rối loạn chu trình HMP và chuyển hóa glutathione bao gồm thiếu hụt glucose-6-phosphate dehydrogenase (G6PD), glutathione reductase (GSR), gamma-glutamyl-cysteine synthetase (GCS) và glutathione synthetase (GSS). (Xem thêm ‘Rối loạn chu trình HMP và chuyển hóa glutathione’ và “Thiếu hụt glucose-6-phosphate dehydrogenase (G6PD)” ở dưới.)

Chuyển hóa nucleotide – Các rối loạn chuyển hóa purine và pyrimidine bao gồm thiếu hụt P5’N, dư thừa adenosine deaminase (ADA) và thiếu hụt adenylate kinase (AK). (Xem thêm ‘Bất thường trong chuyển hóa purine và pyrimidine’ ở dưới.)

Ý nghĩa lâm sàng chưa rõ ràng – Một số rối loạn đường phân, cũng như thiếu hụt 6-phosphogluconate dehydrogenase (6PGD) và glutathione peroxidase (GPx), dường như không gây ra tình trạng thiếu máu tán huyết một cách điển hình. (Xem thêm ‘Có khả năng không có ý nghĩa lâm sàng’ ở dưới.)