Đau vú

TÓM TẮT

Dịch tễ học – Đau vú (mastalgia) là tình trạng thường gặp ở phụ nữ, nhưng hiếm khi là triệu chứng của ung thư vú nếu không kèm theo các phát hiện bất thường khi thăm khám lâm sàng hoặc chẩn đoán hình ảnh. Nguy cơ mắc ung thư vú ở một bệnh nhân chỉ có triệu chứng đau vú là cực kỳ thấp, dao động từ 0,5% đến 3,3%. Tỷ lệ này không cao hơn so với những phụ nữ không đau vú. (Xem thêm mục ‘Giới thiệu’, ‘Dịch tễ học’ và ‘Ung thư vú’ ở dưới.)

Nguyên nhân – Đau vú được phân loại thành: đau theo chu kỳ, không theo chu kỳ hoặc đau do nguyên nhân ngoài vú. Về mặt lâm sàng, việc phân biệt đau do nguyên nhân ngoài vú với đau vú thực sự là quan trọng nhất, vì đau vú theo chu kỳ và không theo chu kỳ có hướng điều trị tương tự nhau. (Xem thêm mục ‘Phân loại và nguyên nhân’ ở dưới.)

Đánh giá – Những phụ nữ có triệu chứng đau vú cần được khai thác bệnh sử và thăm khám lâm sàng chi tiết trước khi đưa ra quyết định có cần chỉ định các xét nghiệm hình ảnh hay không (sơ đồ 1). (Xem thêm mục ‘Bệnh sử’ và ‘Khám lâm sàng’ ở dưới.)

Với những bệnh nhân đã thực hiện tầm soát ung thư vú đầy đủ (xem “Tầm soát ung thư vú: Chiến lược và khuyến cáo”) nhưng không có dấu hiệu nghi ngờ khi thăm khám (ví dụ: khối u, thay đổi da hoặc tiết dịch núm vú có máu), việc chẩn đoán hình ảnh vú sẽ được chỉ định chọn lọc tùy theo biểu hiện và độ tuổi (xem mục ‘Chẩn đoán hình ảnh’ ở dưới):

• Đau vú theo chu kỳ hoặc đau lan tỏa hai bên thường không cần chẩn đoán hình ảnh.
• Đau vú không theo chu kỳ, đau một bên hoặc đau khu trú (không phải do nguyên nhân ngoài vú) có thể được hưởng lợi từ chẩn đoán hình ảnh để làm rõ nguyên nhân và loại trừ ung thư vú. Tùy theo độ tuổi mà chỉ định như sau:
• Dưới 30 tuổi: Siêu âm vú.
• Từ 30 đến 39 tuổi: Siêu âm vú có hoặc không kèm X-quang tuyến vú (mammography).
• Từ 40 tuổi trở lên: Thực hiện cả siêu âm và X-quang tuyến vú.

Điều trị – Việc trấn an bệnh nhân rằng họ không mắc ung thư vú có thể giúp cải thiện triệu chứng cho đến 85% phụ nữ; 15% còn lại cần điều trị chuyên sâu hơn do cơn đau gây ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.

Đau vú được điều trị nội khoa; phẫu thuật không được chỉ định nếu không có tổn thương bệnh lý tại vú. (Xem thêm mục ‘Điều trị’ ở dưới.)

Là lựa chọn điều trị bước một cho đau vú, chúng tôi gợi ý các biện pháp bảo tồn bao gồm hỗ trợ vật lý (áo ngực phù hợp), dùng acetaminophen và/hoặc thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm mục ‘Liệu pháp bước một’ ở dưới.)

Đối với những phụ nữ đau vú không đáp ứng với điều trị bảo tồn sau sáu tháng, chúng tôi gợi ý sử dụng tamoxifen thay vì danazol (Khuyến cáo 2C). Bệnh nhân cần được thông báo về các tác dụng phụ đáng kể của cả hai loại thuốc này và cùng tham gia vào quá trình ra quyết định điều trị. Mặc dù cả hai thuốc đều cho thấy hiệu quả trong việc giảm đau vú, nhưng danazol có liên quan đến các tác dụng nam hóa. Chúng tôi ưu tiên chỉ dùng thuốc trong pha hoàng thể để giảm thiểu tác dụng phụ. Thông thường, liệu trình điều trị kéo dài từ một đến ba tháng cho đến khi cơn đau thuyên giảm hoặc khi tác dụng phụ gia tăng. (Xem thêm mục ‘Liệu pháp bước hai’ ở dưới.)

Liệu pháp hormone sau mãn kinh nên được giảm liều hoặc ngừng thuốc nếu có thể sau khi thảo luận với bệnh nhân. Mặc dù chưa rõ thuốc tránh thai đường uống gây ra hay làm giảm đau vú theo chu kỳ, nhưng việc giảm liều estrogen trong phác đồ thuốc tránh thai có thể hiệu quả trong việc kiểm soát đau vú. (Xem thêm mục ‘Phụ nữ sử dụng thuốc điều hòa nội tiết’ ở dưới.)

Mặc dù các liệu pháp như kiêng caffeine và dùng dầu hoa anh thảo chưa được chứng minh hiệu quả qua các thử nghiệm đối chứng với giả dược nghiêm ngặt, một số bác sĩ cho rằng có thể thử áp dụng vì các phương pháp này nhìn chung vô hại và có thể giúp giảm đau ở một số bệnh nhân. (Xem thêm mục ‘Các liệu pháp chưa được chứng minh bằng dữ liệu thử nghiệm ngẫu nhiên’ ở dưới.)

Tiên lượng – Nhìn chung, đau vú có diễn tiến tự nhiên là thuyên giảm rồi tái phát. Tiên lượng thay đổi tùy thuộc vào tuổi khởi phát và tính chất đau (theo chu kỳ hay không theo chu kỳ). Cơn đau có thể tự thuyên giảm hoặc liên quan đến các sự kiện thay đổi nội tiết, chẳng hạn như mang thai hoặc mãn kinh. (Xem thêm mục ‘Tiên lượng’ ở dưới.)