Đợt cấp hen suyễn ở trẻ dưới 12 tuổi: Tổng quan về xử trí tại nhà/phòng khám và đánh giá mức độ nặng

TÓM TẮT

Nguyên tắc chung – Các nguyên tắc chung trong xử trí đợt cấp hen bao gồm: nhận biết sớm, đánh giá mức độ nặng của cơn, can thiệp kịp thời và đánh giá lại. Phương pháp điều trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố như cơ sở y tế, các loại thuốc và thiết bị hiện có, cũng như năng lực chuyên môn của người điều trị. (Xem thêm ‘Xử trí tại nhà’, ‘Đánh giá mức độ nặng của đợt cấp’ và ‘Xử trí ngoại trú’ ở dưới.)

Giáo dục và kế hoạch hành động hen – Bệnh nhân và người chăm sóc cần được cung cấp một bản kế hoạch hành động hen bằng văn bản được cá thể hóa, trong đó hướng dẫn rõ ràng cách phát hiện và xử trí khi các triệu chứng thay đổi. Nội dung giáo dục cho bệnh nhân và người chăm sóc phải bao gồm các bước xử trí phù hợp ngay khi nhận thấy triệu chứng hen gia tăng. (Xem thêm ‘Kế hoạch hành động hen’, ‘Nhận biết thời điểm khởi phát đợt cấp’ và ‘Khi nào cần can thiệp y tế khẩn cấp’ ở dưới.)

Đánh giá – Tại phòng khám hoặc cơ sở cấp cứu, mức độ nặng của đợt cấp hen được đánh giá dựa trên triệu chứng, thăm khám lâm sàng và đo SpO2 (bảng 3, bảng 4 và bảng 5). Các tiêu chí này cũng được sử dụng để đánh giá đáp ứng điều trị và quyết định hướng xử trí tiếp theo. (Xem thêm ‘Xử trí ngoại trú’ và ‘Đánh giá mức độ nặng của đợt cấp’ ở dưới.)

Tiếp cận điều trị – Quy trình xử trí tại nhà được trình bày chi tiết trong sơ đồ (sơ đồ 1). Việc xử trí tại phòng khám/ngoại trú cho các đợt cấp từ nhẹ đến trung bình tương tự như tiếp cận tại khoa cấp cứu (ED) (sơ đồ 2), mặc dù một số phương pháp có thể hạn chế tùy vào nguồn lực của phòng khám. Hầu hết các đợt cấp nhẹ đến trung bình có thể được quản lý tại phòng khám. Trong cả hai trường hợp, đối với bệnh nhân có đợt cấp nặng, cần khởi đầu điều trị ngay trong khi sắp xếp chuyển bệnh nhân đến khoa cấp cứu. Các bằng chứng cho liệu pháp này chủ yếu dựa trên dữ liệu ở người lớn, một số thử nghiệm sớm tại khoa cấp cứu ở trẻ em và nhiều năm kinh nghiệm lâm sàng. (Xem thêm ‘Xử trí tại nhà’, ‘Xử trí ngoại trú’ và “Cấp cứu đợt cấp hen ở trẻ dưới 12 tuổi: Xử trí tại khoa cấp cứu”.)

Điều trị ban đầu – Tất cả bệnh nhân đều cần điều trị bằng thuốc cường beta tác dụng nhanh. Có thể dùng tối đa 3 liều trong một giờ (mỗi liều cách nhau 20 phút), đánh giá lại sau mỗi liều. Đối với hầu hết bệnh nhân, chúng tôi đề nghị sử dụng thuốc cường beta 2 tác dụng ngắn đường hít (SABA; albuterol [salbutamol], levalbuterol [levosalbutamol]) (Khuyến cáo 2C). Liều SABA tại phòng khám thường cao hơn so với khi xử trí tại nhà (ví dụ: albuterol 4-8 nhát xịt từ bình xịt định liều [MDI] hoặc 2,5-5 mg qua máy phun khí dung, trong khi liều tại nhà là albuterol 2-4 nhát xịt MDI hoặc liều phun khí dung 1,25-2,5 mg cho trẻ < 4 tuổi và 2,5-5 mg cho trẻ từ 4-11 tuổi). Ipratropium bromide có thể được chỉ định phối hợp với thuốc cường beta cho những bệnh nhân có triệu chứng từ trung bình đến nặng nếu có sẵn. Các phương pháp điều trị này được thảo luận chi tiết trong các phần riêng. (Xem thêm ‘Điều trị ban đầu’, ‘Tổng quan về điều trị tại phòng khám/cơ sở cấp cứu’, “Hen ở trẻ dưới 12 tuổi: Điều trị cắt cơn cho các triệu chứng cấp tính”, “Cấp cứu đợt cấp hen ở trẻ dưới 12 tuổi: Xử trí tại khoa cấp cứu”, phần ‘Thuốc cường beta-2 tác dụng ngắn đường hít’ và “Cấp cứu đợt cấp hen ở trẻ dưới 12 tuổi: Xử trí tại khoa cấp cứu”, phần ‘Ipratropium bromide’.)

Đối với bệnh nhân có triệu chứng nặng (ví dụ: khó thở rõ rệt, không thể nói hết câu ngắn, co kéo cơ hô hấp phụ và lơ mơ) (bảng 3, bảng 4 và bảng 5), chúng tôi khuyến cáo khởi đầu điều trị bằng glucocorticoid toàn thân (Khuyến cáo 1B). Glucocorticoid toàn thân nên được dùng càng sớm càng tốt trong khi chờ vận chuyển đến khoa cấp cứu. Chúng tôi cũng đề nghị khởi đầu glucocorticoid toàn thân như một phần của liệu pháp ban đầu cho những bệnh nhân có triệu chứng ít nghiêm trọng hơn nhưng có yếu tố nguy cơ tử vong do hen (bảng 1), thay vì chờ đánh giá đáp ứng với thuốc cường beta ban đầu (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm ‘Bệnh nhân có triệu chứng nặng hoặc có nguy cơ cao tử vong do hen’, ‘Tổng quan về điều trị tại phòng khám/cơ sở cấp cứu’ và “Cấp cứu đợt cấp hen ở trẻ dưới 12 tuổi: Xử trí tại khoa cấp cứu”, phần ‘Glucocorticoid toàn thân’.)

Điều trị tiếp theo và hướng xử trí – Cần lặp lại đánh giá lâm sàng thường xuyên trong quá trình xử trí đợt cấp hen để theo dõi đáp ứng điều trị và quyết định xem có cần chuyển đến khoa cấp cứu hoặc nhập viện hay không. Những bệnh nhân nhập viện trong tình trạng nặng hoặc trung bình mà ít cải thiện sau liệu pháp ban đầu bằng SABA và glucocorticoid toàn thân cần được chuyển ngay đến khoa cấp cứu. (Xem thêm ‘Đánh giá lại’, ‘Đánh giá mức độ nặng của đợt cấp’ và ‘Hướng xử trí’ ở dưới.)

Đáp ứng tốt – Nếu các dấu hiệu và triệu chứng cải thiện sau 1-2 lần dùng thuốc cường beta và không tái diễn trong vòng 4 giờ, bệnh nhân có thể tiếp tục điều trị tại nhà với thuốc cường beta tác dụng nhanh mỗi 4-6 giờ khi cần. Cần sắp xếp lịch tái khám với bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia hen suyễn. (Xem thêm ‘Đáp ứng tốt’ và ‘Tổng quan về điều trị tại phòng khám/cơ sở cấp cứu’ ở dưới.)

Đáp ứng không hoàn toàn – Nếu trẻ có đáp ứng không hoàn toàn với các triệu chứng nhẹ sau 2 lần dùng thuốc cường beta, chúng tôi đề nghị khởi đầu điều trị bằng glucocorticoid toàn thân (Khuyến cáo 2C). Các thuốc đường uống (ví dụ: dexamethasone, prednisolone, prednisone) thường được sử dụng tại nhà và phòng khám. Đồng thời, cần cho trẻ dùng thêm một liều thuốc cường beta. Bệnh nhân và người chăm sóc cần được hướng dẫn kỹ về các bước điều trị tiếp theo và thời điểm cần đưa trẻ đến phòng khám hoặc khoa cấp cứu. (Xem thêm ‘Đáp ứng không hoàn toàn’, ‘Tổng quan về điều trị tại phòng khám/cơ sở cấp cứu’, “Cấp cứu đợt cấp hen ở trẻ dưới 12 tuổi: Xử trí tại khoa cấp cứu”, phần ‘Glucocorticoid toàn thân’ và ‘Tiêu chuẩn chuyển tuyến đến khoa cấp cứu’ ở dưới.)

Đáp ứng kém – Nếu trẻ đáp ứng kém với 2 lần dùng thuốc cường beta (triệu chứng trung bình-nặng tiếp diễn, nặng hơn hoặc tái phát trong vòng dưới 2 giờ sau liều cuối), chúng tôi khuyến cáo khởi đầu điều trị bằng glucocorticoid toàn thân (Khuyến cáo 1B). Cần cho trẻ dùng thêm một liều thuốc cường beta và sắp xếp vận chuyển đến khoa cấp cứu. (Xem thêm ‘Đáp ứng kém’, ‘Tổng quan về điều trị tại phòng khám/cơ sở cấp cứu’, “Cấp cứu đợt cấp hen ở trẻ dưới 12 tuổi: Xử trí tại khoa cấp cứu”, phần ‘Glucocorticoid toàn thân’ và ‘Tiêu chuẩn chuyển tuyến đến khoa cấp cứu’ ở dưới.)