Bệnh nhân ung thư: Đặc điểm lâm sàng, sàng lọc và chẩn đoán các rối loạn lo âu

TÓM TẮT

Tổng quan – Lo âu là một phản ứng thường gặp trước những đe dọa do ung thư gây ra và thường dao động tùy thời điểm ở hầu hết bệnh nhân. Mặc dù lo âu thường là phản ứng bình thường đối với bệnh ung thư, nhưng trong một số trường hợp, tình trạng này có thể biểu hiện thành một rối loạn tâm thần với đặc trưng là nỗi sợ hãi và lo âu mãnh liệt, dẫn đến các rối loạn hành vi cần được can thiệp điều trị. Các rối loạn lo âu đặc hiệu bao gồm chứng sợ khoảng trống, rối loạn lo âu lan tỏa, rối loạn lo âu xã hội, các nỗi sợ đặc hiệu và rối loạn hoảng sợ. Lo âu cũng có thể là một biểu hiện thần kinh-tâm thần của bệnh lý ác tính, một phản ứng cơ thể trước các biến chứng y khoa (ví dụ: khó thở hoặc nhiễm khuẩn huyết), hoặc do tác dụng phụ của thuốc (như corticosteroid hoặc hóa trị). (Xem thêm phần ‘Tổng quan’ ở dưới.)

Dịch tễ học – Tỷ lệ hiện mắc của các rối loạn lo âu ở bệnh nhân ung thư là khoảng 10%. Ngoài ra, các triệu chứng lo âu nổi bật dù không đủ tiêu chuẩn chẩn đoán rối loạn lo âu nhưng vẫn cần sự can thiệp lâm sàng dường như còn phổ biến hơn. Nguy cơ phát triển rối loạn lo âu sau khi chẩn đoán ung thư đặc biệt cao ở những bệnh nhân có tiền sử mắc rối loạn lo âu trước đó. (Xem thêm phần ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)

Đặc điểm lâm sàng – Các đặc điểm lâm sàng của rối loạn lo âu đặc biệt nổi bật ở bệnh nhân ung thư bao gồm:

• Chứng sợ khoảng trống: có thể khiến bệnh nhân ngại rời khỏi nhà để đến phòng khám hoặc bệnh viện.
• Rối loạn lo âu lan tỏa: sự lo lắng quá mức về bệnh ung thư có thể khiến bệnh nhân liên tục gọi cho bác sĩ để hỏi về kết quả xét nghiệm hoặc ngược lại, né tránh các thông tin về tiên lượng.
• Rối loạn hoảng sợ: các triệu chứng cơ năng của rối loạn hoảng sợ như khó thở hoặc nhịp tim nhanh có thể khiến bệnh nhân ngừng tập thể dục, dẫn đến suy giảm thể trạng.
• Các nỗi sợ đặc hiệu (như sợ máu, tiêm, tổn thương và nôn mửa): có thể gây cản trở các quy trình chẩn đoán và điều trị.
• Rối loạn lo âu xã hội: có thể khiến bệnh nhân né tránh thảo luận các vấn đề cá nhân với bác sĩ vì sợ gây xấu hổ.

(Xem thêm phần ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)

Sàng lọc – Các bác sĩ lâm sàng được khuyến khích sàng lọc tất cả bệnh nhân ung thư để tìm kiếm các rối loạn lo âu bằng thang đo Rối loạn lo âu lan tỏa 7 câu hỏi tự báo cáo (GAD-7) (bảng 1). Việc sàng lọc nên được triển khai cùng với các dịch vụ hỗ trợ để đảm bảo theo dõi chẩn đoán và điều trị; thực hiện tại thời điểm chẩn đoán ung thư ban đầu và định kỳ sau đó khi có chỉ định lâm sàng. (Xem thêm phần ‘Sàng lọc’ ở dưới.)

Đánh giá và chẩn đoán – Quy trình đánh giá và chẩn đoán rối loạn lo âu ở bệnh nhân ung thư tương tự như quy trình áp dụng cho các nhóm bệnh nhân khác. (Xem thêm phần ‘Đánh giá và chẩn đoán’ ở dưới.)