TÓM TẮT
Định nghĩa – Ngất phản xạ là tình trạng đáp ứng phản xạ gây giãn mạch và/hoặc chậm nhịp tim (mức độ chậm có thể không sâu nhưng vẫn thấp hơn mức cần thiết để bù đắp cho tình trạng tụt huyết áp), dẫn đến hạ huyết áp hệ thống và giảm tưới máu não, gây mất ý thức thoáng qua (TԼOC). Các thể ngất phản xạ bao gồm: ngất do phế vị (thường khởi phát do xúc động mạnh hoặc đứng lâu), ngất tình huống, ngất do xoang cảnh và một số trường hợp không rõ yếu tố khởi phát (bảng 1). Trong đó, ngất do phế vị là thể thường gặp nhất. (Xem thêm mục ‘Giới thiệu’ ở dưới.)
Các biện pháp chung – Các biện pháp xử trí chung cho bệnh nhân ngất phản xạ tái phát bao gồm (xem thêm mục ‘Các biện pháp chung để giảm tái phát ngất’ ở dưới):
Điều trị các bệnh lý tiền đề – Bao gồm điều trị bệnh lý phổi trong ngất do ho, bệnh lý thực quản trong ngất do nuốt và các nguyên nhân tương tự. (Xem thêm mục ‘Điều trị các bệnh lý tiền đề’ ở dưới.)
Giáo dục bệnh nhân – Nội dung bao gồm: hướng dẫn tránh các yếu tố khởi phát, tăng cường bù thể tích bằng cách uống nhiều nước và tăng lượng muối hằng ngày (nếu không có chống chỉ định), nhận biết triệu chứng và xử trí phù hợp để tránh nguy cơ chấn thương, cũng như các hạn chế về lái xe. Bệnh nhân ngất do phế vị có các triệu chứng tiền triệu được khuyên thực hiện các nghiệm pháp gồng cơ (ví dụ: bắt chéo chân) ngay khi nhận ra các dấu hiệu báo trước và nhanh chóng nằm ngửa ngay khi triệu chứng xuất hiện.
Hạn chế lái xe – Do các quy định và hạn chế về lái xe có sự khác biệt lớn tùy theo luật pháp địa phương, lâm sàng cần nắm rõ các quy định hiện hành tại nơi công tác. (Xem thêm mục ‘Hạn chế lái xe’ ở dưới.)
Quản lý ngất tái phát kháng trị – Đối với những bệnh nhân vẫn tái phát ngất dù đã áp dụng các biện pháp chung nêu trên, việc điều trị sẽ căn cứ vào kết quả nghiệm pháp bàn nghiêng (tilt test) và các đặc điểm lâm sàng khác. (Xem thêm mục ‘Tiếp cận ngất tái phát kháng trị’ ở dưới.)
Đối với các cơn chậm nhịp hoặc ngưng nhịp tim – Đối với bệnh nhân ≥ 40 tuổi ngất tái phát mặc dù đã áp dụng các biện pháp chung, có bằng chứng ghi nhận các cơn chậm nhịp hoặc ngưng nhịp tim tự phát (≥ 3 giây nếu kèm ngất, ≥ 6 giây nếu không có triệu chứng) thông qua theo dõi điện tâm đồ lưu động và không có thành phần giảm áp mạch rõ rệt (xác định qua nghiệm pháp bàn nghiêng), chúng tôi đề nghị đặt máy tạo nhịp tim vĩnh viễn (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm mục ‘Liệu pháp máy tạo nhịp’ ở dưới.)
Đối với các thể ngất khác – Đối với bệnh nhân ngất tái phát dù đã áp dụng các biện pháp chung nhưng không có chỉ định đặt máy tạo nhịp vĩnh viễn, chúng tôi đề nghị điều trị bằng fludrocortisone hoặc midodrine (Khuyến cáo 2C). Việc lựa chọn thuốc dựa trên đặc điểm lâm sàng và nguyện vọng của bệnh nhân. Dựa trên các bằng chứng hạn chế, fludrocortisone có thể được ưu tiên cho những bệnh nhân có huyết áp tâm thu cơ bản < 120 mmHg.