Rosacea thể thần kinh
Một nhóm nhỏ bệnh nhân có các biểu hiện da điển hình của rosacea có thể xuất hiện các triệu chứng thần kinh nổi bật, đặc biệt là cảm giác nóng rát hoặc châm chích 101-103. Thông thường, tình trạng loạn cảm này không tương xứng với mức độ viêm quan sát được khi thăm khám. Các biểu hiện của rosacea chủ yếu là hồng ban và đỏ bừng mặt, ngoài ra cũng có thể gặp phù nề vùng mặt, sẩn hoặc mụn mủ.
Các yếu tố khởi phát phổ biến bao gồm nhiệt độ và ánh nắng mặt trời 101,102. Bệnh nhân thường báo cáo sự cải thiện khi làm mát bằng quạt, dùng nước lạnh, chườm đá lên da hoặc ngậm đá viên trong miệng 101.
Các bệnh lý thần kinh hoặc tâm thần kinh đi kèm thường gặp. Trong một loạt báo cáo ca lâm sàng gồm 14 bệnh nhân mắc rosacea thể thần kinh, tỷ lệ xuất hiện các bệnh lý thần kinh lần lượt là 43% và 50% 101. Các bệnh lý phối hợp bao gồm hội chứng đau vùng phức hợp, run vô căn, trầm cảm và rối loạn ám ảnh cưỡng chế. Tiền sử đau đầu cũng rất phổ biến, chiếm 71% số bệnh nhân.
TÓM TẮT
- Dịch tễ học – Rosacea là một bệnh lý da liễu phổ biến, thường gặp ở người trưởng thành và hiếm khi xảy ra ở trẻ em. (Xem mục ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)
- Cơ chế bệnh sinh – Cơ chế bệnh sinh của rosacea hiện còn ít được hiểu rõ. Các yếu tố tiềm năng được xác định bao gồm bất thường của hệ thống miễn dịch bẩm sinh, phản ứng viêm với vi sinh vật trên da, tiếp xúc với tia cực tím, tăng phản ứng mạch máu và yếu tố di truyền. (Xem mục ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)
- Đặc điểm lâm sàng – Các biểu hiện da tiềm tàng của rosacea bao gồm: đỏ vùng trung tâm mặt kéo dài, biến đổi da dạng phì (phymatous), sẩn, mụn mủ, đỏ bừng mặt, giãn mạch, cảm giác nóng rát hoặc châm chích, phù nề da và khô da. Ngoài ra, có thể xuất hiện các bất thường về mắt. (Xem mục ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)
- Chẩn đoán – Ở hầu hết bệnh nhân, đánh giá lâm sàng là đủ để chẩn đoán rosacea và loại trừ các bệnh lý khác có biểu hiện tương tự (hình 1). Sinh thiết da hiếm khi được chỉ định, nhưng có thể hữu ích trong các trường hợp nghi ngờ một bệnh lý khác có đặc điểm mô bệnh học đặc trưng hoặc để hỗ trợ chẩn đoán rosacea thể u hạt. (Xem mục ‘Chẩn đoán’ và ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)
Biểu hiện hồng ban và giãn mạch vùng trung tâm mặt có thể không rõ ràng ở bệnh nhân có làn da sẫm màu. Việc chú ý kỹ đến các đặc điểm khác của rosacea cùng các kỹ thuật như soi da (dermoscopy) và ấn kính (diascopy) có thể hỗ trợ chẩn đoán rosacea trên nhóm đối tượng này. (Xem mục ‘Da sẫm màu’ ở dưới.)
- Tổn thương mắt – Tổn thương mắt có thể xuất hiện độc lập hoặc phối hợp với các biểu hiện da của rosacea. Bệnh nhân có thể có các dấu hiệu như giãn mạch bờ mi, sung huyết kết mạc và kích ứng mắt. Những bệnh nhân có dấu hiệu hoặc triệu chứng của rosacea thể mắt cần được chuyển đến bác sĩ nhãn khoa để đánh giá chi tiết hơn. (Xem mục ‘Chuyển tuyến nhãn khoa’ ở dưới.)