Đồng mắc sử dụng chất và rối loạn stress sau sang chấn (PTSD) ở người lớn

TÓM TẮT

Rối loạn sử dụng chất (SUD) đồng diễn với rối loạn stress sau sang chấn (PTSD) – SUD và PTSD thường cùng xuất hiện ở nhiều cá thể. Sự đồng diễn của các rối loạn này có thể làm thay đổi biểu hiện lâm sàng, phương pháp điều trị và tiên lượng. Việc điều trị hiệu quả thường đòi hỏi một tiếp cận toàn diện, lấy bệnh nhân làm trung tâm. (Xem thêm phần ‘Giới thiệu’ ở dưới.)

Đặc điểm lâm sàng – SUD và PTSD đồng diễn thường biểu hiện một số khác biệt tinh vi so với khi các rối loạn này xuất hiện đơn lẻ. (Xem thêm phần ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)

Các đặc điểm này bao gồm:

• Triệu chứng nghiêm trọng và phức tạp hơn
• Gia tăng các yếu tố khởi phát và suy giảm chức năng tổng thể
• Tăng nguy cơ tử vong do tự sát
• Tỷ lệ kháng điều trị cao hơn
• Tỷ lệ mắc thêm các rối loạn tâm thần khác (ví dụ: trầm cảm) cao hơn

Xử trí ban đầu

Ổn định bệnh nhân có nguy cơ cấp thiết – Đối với những bệnh nhân có triệu chứng nặng dẫn đến nguy cơ tự hại, hội chứng cai hoặc quá liều sắp xảy ra, chúng tôi ưu tiên giải quyết và ổn định các vấn đề này trước khi tiến hành các bước điều trị tiếp theo. (Xem thêm phần ‘Ổn định bệnh nhân có nguy cơ cấp thiết’ ở dưới.)

Tâm lý trị liệu tích hợp là lựa chọn hàng đầu cho tất cả bệnh nhân – Một tiếp cận điều trị toàn diện, tích hợp các can thiệp cho cả PTSD và SUD được ưu tiên lựa chọn vì giúp cải thiện kết quả điều trị.

Đối với bệnh nhân đồng diễn PTSD và SUD (ví dụ: rối loạn sử dụng rượu, rối loạn sử dụng opioid), chúng tôi đề xuất điều trị đồng thời PTSD và SUD bằng liệu pháp tiếp xúc kéo dài (COPE), thay vì các loại tâm lý trị liệu khác (Khuyến cáo 2C).

Trong trường hợp không có sẵn tâm lý trị liệu tập trung vào sang chấn dạng tích hợp, chúng tôi sử dụng điều trị tập trung vào sang chấn không tích hợp (như liệu pháp tiếp xúc kéo dài hoặc liệu pháp xử lý nhận thức) kết hợp với điều trị SUD dựa trên bằng chứng. (Xem thêm phần ‘Các liệu pháp tâm lý khác là lựa chọn hàng đầu’ ở dưới.)

Điều trị nội khoa – Đối với bệnh nhân có triệu chứng PTSD từ trung bình đến nặng (ví dụ: tăng kích thích, thay đổi khí sắc), chúng tôi đề xuất điều trị phối hợp với thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI) (Khuyến cáo 2C). SSRI cũng là một lựa chọn thay thế cho liệu pháp nhận thức – hành vi tập trung vào sang chấn (TF-CBT) nếu bệnh nhân ưu tiên điều trị bằng thuốc hoặc nếu TF-CBT không khả thi. (Xem thêm phần ‘Xử lý các triệu chứng PTSD trong các rối loạn đồng diễn’ ở dưới.)

Chúng tôi sử dụng thuốc để điều trị SUD ở những bệnh nhân PTSD đồng diễn với rối loạn sử dụng rượu hoặc rối loạn sử dụng opioid. (Xem thêm phần ‘PTSD và rối loạn sử dụng rượu’ và ‘PTSD và rối loạn sử dụng opioid’ ở dưới.)

Hiện có rất ít dữ liệu hỗ trợ việc điều trị tích hợp đặc hiệu trong quản lý PTSD đồng diễn với các SUD khác (ví dụ: rối loạn sử dụng cần sa, rối loạn sử dụng chất kích thích). Chúng tôi điều trị các rối loạn này tương tự như cách tiếp cận điều trị đơn lẻ cho từng bệnh. (Xem thêm “Rối loạn sử dụng chất kích thích: Tổng quan điều trị” và “Rối loạn sử dụng cần sa: Đặc điểm lâm sàng, sàng lọc, chẩn đoán và điều trị”.)

Theo dõi – Đáp ứng tốt với điều trị đối với PTSD và SUD đồng diễn thường được xác định bằng sự kết hợp của các chỉ số lâm sàng, sự cải thiện chức năng và mục tiêu điều trị của từng cá nhân. Các tiêu chí đánh giá đáp ứng điều trị phổ biến bao gồm: giảm mức độ nghiêm trọng của triệu chứng PTSD và thuyên giảm chẩn đoán, giảm đáng kể việc sử dụng chất hoặc cai nghiện hoàn toàn, cải thiện kỹ năng đối phó, tuân thủ điều trị và ổn định tâm lý. (Xem thêm phần ‘Theo dõi’ ở dưới.)

Xử trí tiếp theo – Khi đáp ứng điều trị không thỏa đáng sau các thử nghiệm can thiệp hành vi và điều trị nội khoa hàng đầu, chúng tôi sẽ xem xét và giải quyết các yếu tố có thể góp phần gây ra tình trạng này. Bước tiếp theo là cân nhắc thử nghiệm liệu pháp tích hợp không tập trung vào sang chấn và điều trị các triệu chứng dai dẳng khác (ví dụ: mất ngủ, đau, xung đột gia đình/mối quan hệ) bằng các phương pháp phù hợp. Tuy nhiên, các lựa chọn này hiện có dữ liệu hỗ trợ hạn chế. (Xem thêm phần ‘Điều trị tiếp theo’ ở dưới.)