TÓM TẮT
Các vấn đề mạch máu ngoại vi ở vận động viên – Bệnh lý mạch máu ngoại vi liên quan đến các hoạt động thể thao bao gồm một nhóm các rối loạn có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự nghiệp thi đấu của vận động viên. Những tổn thương động mạch lặp đi lặp lại hoặc tình trạng chèn ép mạch máu có thể dẫn đến huyết khối mạch máu, thoái hóa phình mạch hoặc thuyên tắc vùng xa (Xem thêm ‘Thiếu máu chi cấp tính’ ở dưới).
Yếu tố nguy cơ và cơ chế – Các cơ chế chính góp phần gây ra bệnh lý mạch máu ngoại vi bao gồm các chuyển động lặp đi lặp lại ở chi trên hoặc chi dưới và tình trạng chèn ép mạch máu tùy theo tư thế, thường trầm trọng hơn do phì đại cơ. Các bất thường về giải phẫu mà vận động viên có thể không biết cũng có thể là yếu tố cộng hưởng. Các loại hình hoạt động thể thao liên quan bao gồm (xem ‘Yếu tố nguy cơ và cơ chế’ ở dưới):
- Chi trên:
- Bóng chày, bóng mềm
- Bơi lội
- Bóng nước
- Chèo thuyền
- Bóng chuyền
- Bóng bầu dục Mỹ
- Chi dưới:
- Chạy bộ
- Trượt tuyết
- Bóng rổ
- Bóng bầu dục Mỹ
- Võ thuật
- Đạp xe
Triệu chứng mạch máu – Biểu hiện lâm sàng thường là cấp tính nhưng cũng có thể diễn tiến mạn tính. Các biểu hiện điển hình của thiếu máu chi cấp tính là do tắc động mạch đột ngột, thuyên tắc vùng xa, hoặc hiếm hơn là do tắc tĩnh mạch diện rộng. Triệu chứng mạn tính có thể bao gồm đau khi gắng sức hoặc mỏi chi sớm, sưng nề chi, thay đổi màu sắc da hoặc các biến đổi da khác (Xem thêm ‘Triệu chứng mạch máu’ ở dưới).
Đánh giá mạch máu – Việc chẩn đoán nguyên nhân mạch máu cho các triệu chứng hiện tại thường bị bỏ sót, do các biểu hiện ở chi ban đầu thường bị nhầm lẫn với chấn thương cơ xương khớp. Vì vậy, việc duy trì sự nghi ngờ đối với bệnh lý mạch máu ở vận động viên là rất quan trọng để tránh những hệ lụy do chậm trễ trong việc quay trở lại thi đấu. Về mặt lâm sàng, việc phân biệt giữa chấn thương cơ xương khớp và bệnh lý mạch máu dựa trên thăm khám mạch máu toàn diện và thực hiện các nghiệm pháp khiêu khích. Sự biến mất của mạch hoặc khởi phát mỏi chi trong khi thực hiện nghiệm pháp khiêu khích sẽ làm tăng nghi ngờ về nguyên nhân do động mạch. Đánh giá mạch máu và chẩn đoán hình ảnh (siêu âm Doppler, chụp CT/MRI, chụp động mạch cản quang qua catheter) giúp xác định chẩn đoán và có thể được thực hiện khi chi ở các tư thế khác nhau (Xem thêm ‘Đánh giá mạch máu’ ở dưới).
Các bệnh lý mạch máu cụ thể – Các bệnh lý mạch máu cụ thể đã được xem xét trong các phần trên, bao gồm những bệnh lý chủ yếu ảnh hưởng đến chi trên như hội chứng lối thoát ngực (TOS), bệnh phình mạch bao gồm hội chứng búa mô ngón út (hypothenar hammer syndrome), hội chứng khoang tứ giác; và những bệnh lý ảnh hưởng đến chi dưới bao gồm nội xơ động mạch chậu ngoài (EIAE), hội chứng ống cơ khép, hội chứng chèn ép động mạch khoeo (PES), bệnh nang mạc ngoài mạch máu và hội chứng chèn ép khoang khi gắng sức mạn tính (CECS). (Xem thêm ‘Các rối loạn cụ thể’ ở dưới).
Quay trở lại hoạt động thể thao – Mục tiêu sau điều trị mạch máu đối với hầu hết các vận động viên là quay trở lại hoạt động thể thao. Trọng tâm của các chương trình phục hồi chức năng có cấu trúc là đảm bảo việc quay trở lại thi đấu một cách an toàn. Hầu hết các chương trình này kéo dài từ vài tuần đến vài tháng tùy thuộc vào tình trạng và tốc độ tiến triển của vận động viên (Xem thêm ‘Các cân nhắc điều trị ở vận động viên’ ở dưới).